ԱՄՆ-ում տպագրվել է Մարտին Շիրինյանի «Էս ինչ օրի հասանք …» պատվածքը

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների՝ Կալիֆորնիա նահանգի Գլենդեյլ քաղաքում հրատարակվող ՀԱՄԱՅՆԱՊԱՏԿԵՐ գրական-մշակույթային հանդեսի (պատվավոր նախագահ՝ Կարո և Մարիա Ճրճրյաններ, հիմնադիր և գլխավոր խմբագիր, ճանաչված բանաստեղծ Սարո Գյոդակյան) 72-րդ համարում, 2017թ. հունվարին տպագրվել է Մարտին Շիրինյանի «Էս ի՜նչ օրի հասանք …» պատվածքը (էջ՝ 52):

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

15 փետրվասրի, 2017թ. 

Լույս է տեսել Մարտին Շիրինյանի «Զավարճալի պատմություն» պատմվածքների ժողովածուն

Զվարճալի պատմությունը» հեղինակի երկրորդ պատմվածքների ժողովածուն է՝ բաղկացած 26 տարաբնույթ և ճշմարտացի պատմություններից: Բոլոր պատմվածքներն առաջին անգամ են հրատարակվում, բացառությամբ «Ատրճանակով տղայի», որը հրատարակվել է «Առավոտ» թերթի «Գրական առավոտներ» բաժնում: Պատմվածքներում շոշափվում են տարբեր թեմաներ, ընդգրկելով հայրենասիրությունն ու դաստիարակությունը, սերն ու ատելությունը, կենցաղային և զավեշտալի իրավիճակները, անհամատեղելի ամուսնությունը, արտակարգ ընդունակությունները, գռեհկությունն ու անքաղաքավարությունը, այլասերվածությունը և  այլն: Ավելի վաղ հրատարակվել էր հեղինակի առաջին պատմվածքների ժողովածուն՝ «Հպանցիկ սեր» վերնագրով՝ բաղկա ցած 22 պատմվածքներից:

Ատիշե

Վաղ առավոտյան, երբ դեռ զով էր և արևն էլ այնքան անխնա չէր այրում երկնակամարից, մեր շենքի շքամուտքից մի գեղեցիկ աղջիկ դուրս եկավ փոքրիկ, սպիտակ, փափկամազիկ շնիկի հետ: Աղջիկը փոքրամարմին էր, նիհար, նուրբ դիմագծերով, աջ ձեռքի բոլոր մատները, բացառությամբ բութ մատի, կտրված էին: Դա անմիջապես աչքի էր զարնում, քանի որ հենց այդ ձեռքի մեջ էր գեղեցիկ, աշխույժ ու թռվռան շնիկի դարչնագույն շնաթոկը: Շնիկն այնպես քաշում, տանում էր աղջկան իր ետևից՝ կարծես աշխատանքից էր ուշանում: Փողոցում, բացի ինձնից ու նրանից, ոչ ոք չկար: Միգուցե դա էր պատճառը, որ աղջիկը մի թույլ ժպիտ պարգևեց ինձ և հետևեց իրեն առաջնորդող ժրաջան շնիկին: «Խե՜ղճ աղջիկ, - մտածեցի ես, - տեսնես ի՞նչ է եղել, որ անմատ է մնացել՝ միգուցե՞ դժբախտ պատահար մանուկ հասակում, կամ դաժան պատիժ` աններելի հանցանքի համար, ով գիտե՞»:

Ես դեռ երթուղային տաքսիի էի սպասում մեր շենքի առջևում գտնվող երթուղային տաքսիների կանգառում, երբ աղջիկը վերադարձավ. երևի խանութ էր գնացել նախաճաշի համար ուտելիք գնելու: Նա նորից ժպտաց ինձ, այս անգամ ավելի համարձակ՝ կարծես ծանոթ մարդու էր հանդիպել: Ես նույնպես ժպտացի և սիրալիր հարցրեցի նրան.

- Նոր կենվոր ե՞ք, մեր շենքում եք ապրելու՞:

Աղջիկը չհասկացավ ինձ: Ես հարցերս կրկնեցի ռուսերեն, այնուհետև անգլերեն: Նա գլխով արեց, որպես հաստատական նշան: Հարցրեցի.

- Անունդ ի՞նչ է:

- Ատիշե, նշանակում է հուր, կրակ:

- Պարսկաստանից ե՞ք:

- Այո՛:

- Շատ հաճելի է, - ասացի, - ես էլ եմ այս շենքից, անունս Վարդան է, գնում եմ աշխատանքի:

Գրեթե ամեն օր, առավոտյան աշխատանքի գնալիս, հանդիպում էի նրան: Անմատ պարսկուհին, կողքիցս անցնելիս  ժպտում էր ինձ, ինչպես հին ծանոթի: Ինձ թվում էր, որ նրա տրամադրությունը միշտ բարձր էր և շատ երջանիկ էր՝ իր շնիկի հետ զբոսանքի գնալիս: Շնիկն էլ էր ինձ հին ծանոթի տեղ դնում. ամեն անգամ ինձ հանդիպելիս, ուրախ, պոչիկը շարժվելով մի պահ մոտենում էր ինձ, հոտոտում՝ համոզվելու համար, որ դա ես եմ, այնուհետև քաշում տանում էր հմայիչ պարսկուհուն իր ետևից: Լսել էի, որ մահմեդականները, առավել ևս պարսիկները, ովքեր արմատական կամ ֆունդամենտալ իսլամիստներ են, պիղծ են համարում շներին, և հավանաբար Պարսկաստանում աղջիկը չէր կարողանա անկաշկանդ զբոսնել նույնիսկ  փոքրիկ, անպաշտպան շնիկի հետ: Ես դրանում այնքան էլ համոզված չեմ, բայց եթե դա այդպես է, ապա ինչքան երեխաներ և նույնիսկ մեծահասակներ, ովքեր սիրում են շների հետ խաղալ և զբոսնել, զրկված են այդ անմեղ հաճույքներից: Ափսո՜ս, շատ ափսո՜ս…

Ատիշեն ամուսին ուներ՝ հայ ամուսին Պարսկաստանից: Մի քանի օր անց, պատահմամբ, տեսա նաև նրան: Նրա անունը Վահիկ էր, պարսկուհու պես փոքրամարմին, բայց պակաս համակրելի: Նա ինչ-որ բիզնեսով էր զբաղվում, բացատրեց, բայց լավ չհասկացա, թե՞ ինչպիսի: Անզեն աչքով էլ երևում էր, որ նա սիրում էր իր չքնաղ կնոջը, անչափ շատ:

- Ի՜նչ երջանիկ ամուսիններ են, - ասացի հարևանիս, ով մի հարկ նրանցից վերև էր ապրում:

- Ի՜նչն են երջանիկ, - ասաց նա, - ամբողջ օրը կռվում են, կինն էլ հաճախակի լաց է լինում:

- Չի կարող պատահել, - բացականչեցի ես, - չեմ հավատում:

- Արդեն պատահել է և այն էլ նրանց եկած օրվանից. իմ բնակարանում ամեն ինչ պարզ լսվում է, որովհետև մեր շենքի առաստաղները վատ են ձայնամեկուսացված:

- Խե՜ղճ կին, - ասացի ես:

- Դեռ հարց է, ով է խեղճը՝ ամուսինը՞, թե՞ կինը, - փիլիսոփայեց հարևանս՝ Աշոտը, ով ընդհանրապես ամուսնացած չէր, չնայած պատկառելի տարիքին: 

Մի օր, կեսօրին, իմ հանգստյան օրը, մեր շքամուտքում ուժեղ գազի հոտ էր տարածվել. ես դա իսկույն նկատեցի, երբ բնակարանից դուրս եկա: Անմիջապես իմաց տվի հարևանիս՝ Աշոտին: Նա էլ հաստատեց իմ կասկածները: Մինչ մենք անհանգստացած քննարկում էինք, թե արդյոք ո՞ր բնակարանից է գազի արտահոսքը, ինչքանո՞վ է այն վտանգավոր, զանգահարե՞նք Գազի վթարային ծառայություն և ահազանգե՞նք այդ մասին, թե՞ ոչ, երբ մեր շքամուտքի դուռը բացվեց և Վահիկը ներս մտավ: Մենք անմիջապես դիմեցինք նրան.

- Վահի՛կ, չե՞ս զգում գազի հոտը, որ տարածվել է ամբողջ շքամուտքով մեկ:  Նա այլայլվեց և անվարան հայտարարեց.

- Վա՜յ, դա կինս է արել՝ Ատիշեն, երևի ուզում է ինքնասպան լինել:

- Ո՞նց թե ինքնասպան, - չափազանց զարմացած ու հուզված միաժամանակ գոչեցինք մենք, սակայն մեր հարցն անպատասխան մնաց, փոխարենը՝ նա հարցրեց.

- Շարժական աստիճանով, բակի կողմից կարո՞ղ եմ ապակեպատ պատշգամբով ներս մտնել և փրկել կնոջս:

           

- Այո՛, կարող ես: Բակում բավականին երկար, փայտյա աստիճան կա, հենի՛ր պատին և պատշգամբով ներս մտի՛ր, - ասաց Աշոտը, իսկ ես այդ միջոցին, առանց հապաղելու, իմ բջջային հեռախոսով զանգեցի 104՝ Գազի վթարային ծառայություն և ահազանգեցի գազի արտահոսքի մասին:

           

Ես և Աշոտը դուրս եկանք փողոց՝ դիմավորելու Գազի վթարային ծառայության ավտոմեքենային և շենքի աջակողմյան մասից տեսանք, թե ինչպես պատշգամբից Վահիկը ներս մտավ բնակարան: Մի քանի րոպե անց ուժգին պայթյուն լսվեց, և պատշգամբի ապակիները, վերածվելով արևածաղկի սերմերի չափ բազմաթիվ մանր բեկորների, մոտ հիսուն մետր շառավիղով, թռան այս ու այն կողմ: Բարեբախտաբար, այդ պահին ես և Աշոտը մեջքով էինք շրջված դեպի պատշգամբը և մոտավորապես երեսուն մետր հեռու էինք գտնվում: Շոգ ամառ էր, և, բնականաբար, մենք կարճաթև վերնաշապիկներով էինք: Մեր թևերի և պարանոցների բաց մասերը մի քանի տեղերից արյունոտվեցին ապակու մանր բեկորներից: Արյունահոսում էր նույնիսկ Աշոտի ձախ ականջը: Մի քանի րոպեից ժամանեցին հրշեջները, ոստիկանները, արտակարգ իրավիճակների ծառայության աշխատակիցները, շտապ օգնությունը և, իհարկե՛, գազի վթարային ծառայության  աշխատակիցները՝ իրենց ծառայություններին հատուկ, ուժեղ ձայնային ազդանշաններ արձակելով, ինչպես նաև կարճ ժամանակամիջոցում, մի ստվար հետաքրքասերների բազմություն հավաքվեց դեպքի վայրում:

- Ի՞նչ է պատահել, ի՞նչ է պատահել, - իրար հերթ չտալով, անընդհատ հարցնում էին մեզ հավաքվածները, սակայն մենք՝ ես և Աշոտը շվարած կանգնած էինք և կցկտուր պատասխաններ էինք տալիս նրանց, որովհետև դեռևս շատ բան չգիտեինք, մի քիչ էլ վախեցած էինք…

Հանկարծ ննջասենյակի պատուհանի գոգին երևաց Ատիշեն. նա կքանստած, հուսահատ հեծկլտում էր և ճչալով, ըստ երևույթին, օգնություն էր հայցում...

Նոր ժամանած արտակարգ իրավիճակների ծառայության աշխատակիցները նրան շենքի՝ դրսի կողմից, անմիջապես, անվնաս իջեցրին պատուհանի վրայից և տեղափոխեցին շտապ օգնության մեքենայի մեջ: Դատելով ամեն ինչից Ատիշեն վնասվածքներ չէր ստացել: Մի քանի վայրկյան անց Վահիկը դուրս ելավ. նա ամբողջովին արյունոտված էր, հատկապես շատ էր տուժել նրա դեմքը: Վահիկն այնպիսի տեսք ուներ, կարծես նոր էր վերադարձել ռազմի դաշտից: Նա մի կերպ, ուժերը հավաքելով, մոտեցել էր բնակարանի մուտքի դռանը և բացել էր այն, որպեսզի օգնության հասած ծառայությունները հեշտությամբ բնակարան մտնեին և կարողանային կատարել իրենց պարտականությունները: Չնայած աղմուկին և ժխորին անընդհատ լսվում էր Ատիշեի սրտաճմլիկ ու միալար հեծկլտոցը: Շտապ օգնության աշխատողները փութաջանորեն մոտեցան Վահիկին և, տեղափոխելով նրան շտապ օգնության մեքենայի մեջ, իսկույն հեռացան:       

Պայթյունի հետևանքով ավերվել էր ապակեպատ պատշգամբը և խոհանոցը: Վահիկը հետագայում տանտիրոջն ամբողջովին հատուցեց պատճառած նյութական վնասը:

Ատիշեն, իրոք, ինքնասպանության փորձ էր արել. նա բացել էր խոհանոցում տեղադրված գազօջախի կոճակները և միացրել էր բաց էլեկտրական սպիրալով աշխատող մազերը չորացնելու դյուրակիր սարքը պատշգամբում, իսկ ինքն առանձնացել էր ննջասենյակում, որը գտնվում էր պատշգամբի ետևում: Գազը կուտակվելուն պես, բնականաբար, պայթյունն անխուսափելի կլիներ: Պայթյունի ժամանակ նա վնասվածքներ չէր ստացել, որովհետև գտնվել էր ննջասենյակում, բայց անչափ վախեցել էր:

Զոհվեց միայն փոքրիկ, սպիտակ, փափկամազիկ շնիկը, որն այդքա՜ն լեցուն էր կյանքով: Հրշեջները նրան գտել էին խոհանոցում, պայթյունից կտոր-կտոր, մասնատված և արնաթաթախ: Խե՜ղճ, փոքրի՜կ, անմե՜ղ շնիկ:

Վահիկն ու Ատիշեն այլևս չվերադարձան այդ բնակարանում ապրելու: Ըստ ինձ հասած տեղեկությունների, Վահիկն ապաքինվել էր, բայց դեմքի վրա մնացել էին բավականին նկատելի և խորը այրվածքի հետքեր: Մենք չգիտենք՝ արդյո՞ք Վահիկը շարունակում է ապրել իր Ատիշեի հետ, թե՞ ոչ, ինչպես նաև՝ ինչու՞ էին նրանք այդքան հաճախ կռվում, և ինչո՞ւ էր Ատիշեն լաց լինում… Չգիտենք նաև՝ արդյո՞ք Ատիշեն գնահատեց իր ամուսնու սխրանքը, թե՞ ոչ: Չէ՞ որ, նա առանց երկմտելու ընդհառաջ գնաց ակնհայտ վտանգին, որպեսզի փրկի իր սիրելիին: Իսկ միգուցե, ինչպես արևելքի հանրահայտ բանաստեղծ ու փիլիսոփա Օմար Խայամն է ասում. «Մեկին մի մանրուք տաս, ամբողջ կյանքում կհիշի, մեկին էլ կյանքդ նվիրես, չի էլ հասկանա»: Մի բան է միայն պարզ, որ Ատիշեն հարազատ մնաց իր անվան նշանակությանը և կրակի մատնեց մեր շենքը՝ պայթեցնելով բնակարանը ու վտանգի ենթարկելով մեզ՝ շենքի բնակիչներիս:    

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

3 օգոստոսի, 2016թ. 

«Խուլիգանները»

Ի՜նչպիսի մեծ երջանկություն է երեխա ունենալը: Երեխան դա բնության ամենագեղեցիկ հրաշքն է, Աստծու տված լավագույն պարգևը… Ընտանիքն առանց երեխայի չի կարող երջանիկ լինել, եթե նույնիսկ այն ստեղծվել է փոխադարձ շատ մեծ սիրո արդյունքում: Այդ է պատճառը, որ նորաստեղծ ընտանիքները ջանասիրաբար ձգտում են երեխա ունենալ ամուսնության առաջին իսկ օրվանից սկսած, իսկ եթե այս կամ այն պատճառով ուշանում է այդքան շատ սպասվող երեխայի գալուստը, ապա անհանգստանում են ոչ միայն նոր ամուսնացած զույգերը, այլ նաև նրանց մոտիկ հարազատները, սրտակից ընկերներն ու մտերիմները, համենայն դեպս դա այդպես է հայկական ընտանիքներում:

Շատերի կարծիքով զույգերն ամուսնանում են միմիայն սիրո պատճառով, բայց ընդհանրապես մարդկանց մեծ մասի ամուսնանալու գլխավոր պատճառը երևի երեխա ունենալու անհուն ցանկությունն է, հատկապես՝ կանանցը: Միթե՞ քիչ կան ամուսնական զույգեր, որոնք ամուսնացել են փոխադարձ հարգանքի և համակրանքի վրա հիմնված և  կարողացել են ստեղծել ամուր ու համերաշխ ընտանիքներ, դրան նպաստել է նոր ծնված մանուկը կամ մանուկները նաև: Իհարկե՛, ամենաիդեալական ընտանիքը դա այն ընտանիքն է, որը ստեղծվել է փոխադարձ սիրո, համակրանքի, հարգանքի և երեխաներ ունենալու անսահման ցանկության վրա: Ոչ ոք չի կարող ժխտել դա:

Ցավալի է, բայց միայն հղիանալը դեռևս կայուն երաշխիք չէ երեխա ունենալու համար, քանի որ բավականին հաճախ առկա է նաև հղիության բնական ընդհատման վտանգը: Դժբախտաբար թե՛ տղամարդկանց, և թե՛ կանանց գերակշիռ մասը չափազանց մակերեսային պատկերացումներ ունի հղիության մասին: Նրանցից շատերն անգամ չգիտեն, որ հղիությունը սկսվում է ոչ թե արգանդում, այլ Ֆալոպյան փողերում կամ ձվափողերում և միայն 3-4 օր հետո սերմնաբջիջով բեղմնավորված ձվաբջիջն իջնում է արգանդ և կպչում արգանդի պատին՝ էնդոմետրիումին. չգիտեն, որ հղիության առաջին երեք ամիսների ընթացքում ձևավորվում է երեխայի սաղմը՝ էմբրիոնը, իսկ այնուհետև պտուղը. չգիտեն, որ երեխայի սեռը կախված է տղամարդկանց x կամ y քրոմոսոմների և կանանց x քրոմոսոմների համապատասխան զուգակցումից, այսինքն՝ (x-x)-ի դեպքում աղջիկ է ծնվում, իսկ (x-y)-ի դեպքում՝ տղա. չգիտեն, որ հղիության սկզբնական շրջանում շատ մեծ է կանանց սեռական հորմոններից մեկի՝ պրոգեստերոնի և տղամարդկանց սեռական հորմոնի՝ տեստոստերոնի դերը և այլն:

Խորհրդային Միության տարիներին, միգուցե և Հայաստանի անկախացումից հետո էլ, բժիշկները, այդքան հաճախ հանդիպող, կանանց հղիության բնական ընդհատումից պաշտպանելու համար առաջարկում էին ստացիոնար կամ հիվանդանոցային պայմաններում բուժում, որն ըստ էության պառավական բուժման մեթոդներից այն կողմ չէր անցնում. նրանք առաջարկում էին տևական անկողնային ռեժիմ, վիտամին E, խուսափել ծանր իրեր բարձրացնելուց, սեռական հարաբերություններից, կռանալուց և, երևի ձևականորեն, կատարում էին արյան ու մեզի ընդհանուր անալիզներ: Բնականաբար այդպիսի բուժումը ոչ ոքի չէր օգնում: Մինչդեռ արևմտյան զարգացած երկրներում առաջարկում էին բավականին ազդեցիկ և փորձված հորմոնային բուժում՝ պրոգեստերոն, որը զգալիորեն բարձրացնում է սաղմի կամ էմբրիոնի կենսունակությունը և տեստաստերոն, որի շնորհիվ բարձրանում է սաղմի կպչողականությունն էնդոմետրիումին: Կինն իրեն անհրաժեշտ տեստաստերոնը, հղիության առաջին ամիսներին, կարող է ստանալ նաև ամուսնուց՝ ինտենսիվ սեռական հարաբերությունների շնորհիվ, քանի որ այդ ժամանակ զգալիորեն բարձրանում է նրա սեռական հակման կամ լիբիդոյի զգացողությունը: Սխալ բուժման պատճառով, ո՞վ գիտե ինչքա՜ն երեխաներ, դեռ սաղմնային վիճակում դատապարտված են եղել ոչնչացման Խորհրդային Միության տարիներին, միգուցե և հետո էլ:    

Լևոնն ու Նարինեն մի քանի տարի պայքարում էին երեխա ունենալու համար, բայց դեռևս ապարդյուն: Նարինեն արդեն մի քանի անգամ հղիացել էր, բայց հղիության առաջին երկու ամիսների ընթացքում հղիությունը բնական ձևով ընդհատվում էր՝ հոգեկան մեծ ցավ պատճառելով երիտասարդ ամուսնական զույգին: Ամեն անգամ Նարինեն ստացիոնար բուժում էր անցնում, բայց միևնույն է վիժում էր: Այս անգամ էլ նա հիվանդանոցում բուժման կուրս էր անցնում. բուժող բժիշկը հուսադրում էր, քանի որ արդեն երկուս ու կես ամիս անցել էր, իսկ բնական վիժման վտանգը գրեթե ամբողջովին կանցներ երեք ամիս հղիությունը պահպանելուց հետո:

Նարինեի մայրը և սկեսուրն այլևս չէին հավատում բժիշկներին և ջերմորեն աղոթում էին նրա համար՝ ապավինելով միայն Աստծուն:

Լևոնն ամեն օր, աշխատանքից հետո այցելում էր կնոջը, միաժամանակ համով ուտելիքներ փոխանցելով նրան, որ փոխնեփոխ պատրաստում էին նրա մայրը և զոքանչը: Ամեն անգամ Նարինեին տեսնելիս, Լևոնը փորձում էր հուսադրել նրան.

- Մի օր էլ անցավ, Նարինե ջան, միգուցե լավ կլինի, հը՞:

- Հա, լավ կլինի Լևոն ջան, - ժպտալով պատասխանում էր կինը:

Մի օր Լևոնը, տուն գնալիս, հիվանդանոցի սպասասրահով անցնելիս լսեց, թե ինչպես է մի երիտասարդ տղա հայհոյում բժշկուհուն.

- Ես քո մե՜րը… Ես քո մե՜րը…

- Երիտասարդ, կարգին պահիր քեզ, այլ ոչ թե խուլիգանի պես, թե չէ՝ հենց հիմա միլիցիա կզանգեմ, - սրտնեղելով սաստում էր նրան բժշկուհին.

- Զանգի՛ր, ես քո մերը… Զանգի՛ր, որ գան քեզ տանեն, պոռնի՜կ…

Լևոնը հիշեց մոր ասածը. «Դժվարին պահին կանայք անիծում են, իսկ տղամարդիկ՝ հայոյում» և, չկարողանալով անտարբեր մնալ, մոտեցավ երիտասարդին: Երբ իմացավ եղելությունը, անկախ իրենից, ինքն էլ հայհոյեց բժշկուհուն.

- Ես քո մե՜րը… Ես քո մե՜րը…

Այդ պահին սպասասրահ մտավ մի միլիցիոներ և պինդ բռնեց Լևոնի թևից: Ըստ երևույթին, հիվանդանոցի մյուս աշխատակիցներն արդեն հասցրել էին զանգել միլիցիա:

- Մյուս խուլիգանին էլ բռնե՛ք, նա էլ էր հայհոյում, - ոգևորված գոռաց բժշկուհին:

Երբ միլիցիերն իմացավ, թե ինչ է պատահել, չկարողացավ իրեն զսպել, և շրջվելով դեպի բժշկուհին, գոռաց.

- Ես քո մե՜րը… Ես քո մե՜րը …

Պարզվեց, որ երիտասարդը մի օր առաջ իր հղի կնոջը բերել էր հիվանդանոց, որպեսզի պաշտպանեին նրան հղիության բնական ընդհատումից, իսկ բժիշկը նրա հղիությունն արհեստականորեն ընդհատել էր:  

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

30 հուլիսի, 2016թ.

«Այսպես աղքատ դեռ եղած չենք…»*

«Միթե՞ այս վիճակից դուրս գալու ելք չկա»,- մտածում էր Գեղամը, առավոտյան արթնանալով, - «Էս ի՜նչ օրի հասանք, ո՜վ գիտի մեր վիճակում հայտնված ինչքա՜ն մարդիկ կան Հայաստանում, միգուցե և ավելի վատ, իսկ իշխանավորները ցոփության ու շքեղության մեջ վայելում են իրենց կյանքը, առանց ժողովրդի մասին գեթ մի փոքր մտահոգվելու»: Նա ակամա հիշեց աղայանական այս տողերը.

Այսպես աղքատ դեռ եղած չենք,
Կտրվել է ամեն բան։*

Գեղամը կենսթոշակառու էր. նրա կենսաթոշակը չէր հերիքի նույնիսկ իր գոյությունը մի կերպ պաշտպանելու համար, ուր մնաց նյութապես օգնելու ընտանիքի մյուս անդամներին՝ կնոջը, որդուն, հարսին, և երկու փոքրիկ, մանկահասակ թոռնուհիներին՝ ութ ամսական Լուսինեին և չորս տարեկան Գայանեին: Երեկ՝ իր մինուճար որդին կորցրել էր աշխատանքը, և վեց հոգանոց ընտանիքի միակ եկամտի աղբյուրը նրա կենսաթոշակն էր և կնոջ չնչին աշխատավարձը, ով ժամանակավոր աշխատում էր որպես բժիշկ  հանգստյան տանը:

Երկար մտորելուց հետո նա որոշեց հայտարարություն տալ համացանցում՝ դպրոցականների հետ մաթեմատիկա պարապելու առաջարկով: Թեև նա վաթսունյոթ տարկեկան էր, բայց թերևս կարող էր, գոնե ժամանակավոր, մինչև որդու աշխատանքի ընդունվելն աշխատել: Նա ամբողջ կյանքն աշխատել էր դպրոցում՝ որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ: Գեղամը սիրով էր դասավանդել, և առնվազն աշակերտների մի քանի սերունդ նրանից էր սովորել մաթեմատիկա: Պակաս կարևոր չէր նաև նրա ահռելի փորձառությունը՝ որպես մանկավարժի:

Հաջորդ օրը Գեղամը երկար սպասեց, բայց ոչ ոք չզանգահարեց, ի պատասխան նրա տված հայտարարությանը: Միայն երկու օր անց զանգահարեց մի կին և պայմանավորվեց նրա հետ իր դստեր հետ մաթեմատիկա պարապելու համար: «Երեք օրվա մեջ ընդամեն մեկ զանգ», - մտածեց տարեց ուսուցիչը, - «Այնքան էլ շատ չէ, չնայած դա թեև փոքրիկ, բայց հաջողություն է»:

Հաջորդ օրը երեկոյան ժամը հինգին Գեղամը պետք է գնար իր նոր աշակերտուհու տուն՝ մաթեմատիկա պարապելու: Նա առավոտյան  վարսավիրանոցում ալեխառն մազերը կտրելուց հետո, վերադարձավ տուն, սափրվեց, լողացավ և ամեն կերպ իրեն կարգի բերեց, որպեսզի նոր աշակերտուհուն այցելելիս հաճելի տեսք ունենար: Այնուհետև զգեստապահարանից հանեց իր հին, բայց դեռևս չմաշված կոստյումը և ուշադիր զննելուց հետո մի լավ հարթուկեց: Գեղամի բնակարանը գտնվում էր քաղաքի արվարձաններից մեկում, իսկ աշակերտուհունը՝ քաղաքի կենտրոնում: Նա՝ միայն երկու տարբեր ավտոբուսներ կամ երթուղային տաքսիներ փոխելով կարող էր հասնել այնտեղ՝ ճանապարհի վրա ծախսելով մոտ քառասուն րոպե, իսկ սպասելու վրա՝ մոտ տաս րոպե: Զանգահարող կինը, ով աշակերտուհու մայրն էր, երկար սակարկեց գնի շուրջը և վերջապես համաձայնվեց ժամում 1500 դրամ* վճարելու նրան: Չնայած վարձատրությունը քիչ էր, բայց Գեղամը համաձայնվեց, քանի որ մտածեց, որ միգուցե կինն էլ իր նման, կամ շատ ուրիշների նման դրամական կարիքի մեջ է:  

Գեղամը պայմանավորված ժամից մեկ ժամ առաջ դուրս եկավ տնից և ուղևորվեց ավտոբուսի կանգառը: Մի քանի րոպեից ավտոբուսը եկավ: Ավտոբուսը լեփ-լեցուն էր, սակայն նա ոտքի վրա չմնաց: Մի բարետես, երիտասարդ տղա վեր կացավ նստած տեղից և հարգանքով տեղ տվեց նրան: «Ի՜նչ լավ սերունդ է մեծանում», - մտածեց նա, - «Միգուցե՞ նրանք մի բան անեն և Հայաստանը փրկեն ներկայիս կաշառակեր ու թալանչի պաշտոնավարողներից»: Երբ նա փոխեց ավտոբուսը, այնտեղ էլ մի սիրունատես աղջիկ իր տեղը զիջեց նրան:

Գեղամը, որպես ճշտապահ և քաղաքավարի մարդ, պայմանավորված ժամից մոտ տասը րոպե առաջ արդեն իր ապագա, մաթեմատիկայի աշակերտուհու՝ շենքի առջևում էր: Հակառակի պես նրա բնակարանը գտնվում էր հինգ հարկանի շենքի չորրորդ հարկում, որտեղ վերելակ չկար: Նա ստիպված, դանդաղ քայլերով, ամեն մի հարկում հանգստանալով, վերջապես հասավ տեղ: 

Բնակարանի շքեղ, երկսթյա, ծանր դուռը բացեց քառասուն անց մի կին: Նա անմիջապես հարցրեց.

- Դուք ո՞վ եք:

- Տիկին, ես Գեղամ Մովսիսյանն եմ, մաթեմատիկայի ուսուցիչը: Երեկ երևի Ձեր հետ պայմանավորվեցինք այսօրվա, ժամը հինգի, համար, - սիրալիր պատասխանեց նրան ուսուցիչը:

- Դուք քանի՞ տարեկան եք, - տարակուսած հարցրեց նրան կինը:

- Վաթսունյոթ:

- Վաթսունյո՞թ: Մենք չէինք պատկերացնում, որ Դուք այդքան մեծ եք, մեզ ավելի երիտասարդ մաթեմատիկայի ուսուցիչ է պետք, - ասաց կինը հիասթափված, - իմ աղջիկն ընդամենը տասնհինգ տարեկան է:

- Բայց տիկին, ի՞նչ կապ ունի իմ, կամ մանավանդ Ձեր աղջկա տարիքը մաթեմատիկա պարապելու հետ: Ես մոտ քառասուն տարի աշխատել եմ դպրոցում՝ որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ: Ինձնից ավելի հարմար ուսուցչի թեկնածու Ձեր աղջկա համար չէիք կարող գտնել: Իմ կարծիքով քառասուն տարվա փորձառությունն այնքան էլ քիչ չէ:

- Մենք ակնկալում էինք տեսնել ավելի երիտասարդ ուսուցչի, - անընդհատ նույնն էր ասում աշակերտուհու մայրը:

Բնակարանը շատ շքեղ կահավորված էր, ամենուրեք թանկարժեք իրեր էին երևում, իսկ հյուրասենյակի մի անկյունում չեխական, Petrof մակնիշի բսրձրարժեք դաշնամուր էր դրված: Գոնե քաղաքավարությունից դրդված, կինը չառաջարկեց տարեց ուսուցչին նստել և մի փոքր հանգստանալ՝ լավ տեղյակ լինելով, որ նա բավական հեռվից է գալիս և, իհարկե, չառաջարկեց թեյ կամ սուրճ, կամ թեկուզ մի բաժակ սառը ջուր:

Տարեց ուսուցիչը, չափազանց հիասթափված նրա վերաբերմունքից, անվստահորեն առաջարկեց.

- Իսկ ինչու Ձեր աղջկա կարծիքը չեք հարցնում, միգուցե նա համաձայն է, որ իր հետ պարապեմ:

- Նրա կարծիքը կարևոր չէ, ես եմ որոշում: 

- Լավ, թող այդպես լինի, բայց Դուք իմ տարիքը չհարցրեցիք, երբ խոսում ու պայմանավորվում էիք ինձ հետ հեռախոսով: Ու, քանի որ այսքան ճանապարհ եմ եկել ու հասել այստեղ, ուրեմն վճարեք ինձ 1500 դրամ՝ որպես հատուցում, այսինքն՝ առաջին դասի՝ մեկ ժամի՝ արժեքի չափով, ինչպես պայմանավորվել էինք: 

- Ի՞նչ: Ինչու՞ պետք է վճարեմ: Ոչ մի բան էլ չեմ վճարի, - ձայնը գլուխը գցելով, ասաց կինը, - ի՞նչ եք արել, որ վճարեմ:

- Բայց Դուք եք ինձ այստեղ հրավիրել, ես իմ կամքով չեմ եկել, իսկ հիմա էլ ինքներդ եք դասը չեղյալ հայտարարում, այդպես չէ՞:

- Այդպես է, որովհետև Դուք տարիքով մեծ եք, իսկ ես ուզում էի, որ իմ աղջկա մաթեմատիկայի ուսուցիչը երիտասարդ լիներ: Միթե՞ պարզ չէ: 

- Լավ, լա՜վ: Այդ դեպքում գոնե ճանապարհածախսս վճարեք՝ 400 դրամ, - հուսահատ բացականչեց ուսուցիչը:

- Կվճարեմ 200 դրամ միայն, որովհետև ես էլ եմ տուժել: Վնասի կեսն էլ թող ձեր հաշվին լինի, - ասաց կինը զայրացած:

Կնոջ վրդովված ու ճղճղան ձայնը լսելով հարկաբաժնի հարևանները, հետաքրքրությունից դրդված բացեցին իրենց բնակարանների մուտքի դռները և սկսեցին ուշադրությամբ հետևել նրանց վեճին: Կինը նյարդային շարժումներով, խիստ զայրացած 200 դրամ բերեց և տալով ուսուցչին, ասաց.

- Վերցրեք այս 200 դրամն ու անմիջապես հեռացեք: Չեք տեսնու՞մ, որ իմ անչափ հետաքրքրասեր հարևաններն ուշադիր մեզ են նայում:

Հարևաններից մեկն էլ, չկարողանալով զսպել իրեն, բացականչեց.

- Չե՜ն էլ ամաչում, այդքա՜ն հարուստ են, բայց խեղճ մարդու, նույնիսկ, ճանապարհածախսը կիսովի են հատուցում, - ու դուռը շրխկացնելով ներս մտավ:

*Ղազարոս Աղայան, մի տող «Ճախարակ» բանաստեղծությունից

*Ղազարոս Աղայան, երկու տող «Ճախարակ» բանաստեղծությունից

*1500 դրամ՝ մոտ 3 դոլար

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

16 հուլիսի, 2016թ.

Լույս է տեսել Մարտին Շիրինյանի «Հպանցիկ սեր» պատմվածքների ժողովածուն

Լույս է տեսել Մարտին Շիրինյանի «Հպանցիկ սեր» պատմվածքների ժողովածուն, որի մեջ ընդգրկված են 22 պատմվածքներ: Գրքում զետեղված բոլոր պատմվածքների հիմքում ընկած են իրական պատմություններ՝ սիրո, հայրենասիրության, հնարամտության, արտասովոր դեպքերի, մարդկային բազմապիսի հարաբերությունների և այլնի մասին: 

ԱՄՆ-ում տպագրվել է Մարտին Շիրինյանի «Խաբկանք» պատմվածքը

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կալիֆորնիա նահանգի Գլենդեյլ քաղաքում հրատարակվող ՀԱՄԱՅՆԱՊԱՏԿԵՐ գրական-մշակույթային հանդեսի (պատվավոր նախագահ՝ Կարո և Մարիա Ճրճրյաններ, հիմնադիր և գլխավոր խմբագիր, ճանաչված բանաստեղծ Սարո Գյոդակյան) 70-րդ համարում, 2016թ. մայիսին տպագրվել է Մարտին Շիրինյանի «Խաբկանք» պատմվածքը (էջ՝ 52):

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

15 մայիսի, 2016թ.