«Բորոդինյան համայնապատկեր» ( Ուրվանկար)

Հակոբի բախտը բերեց: Նրան տասն օրով գործուղեցին Խորհրդային Միության մայրաքաղաք Մոսկվա: Նա վաղուց էր երազում այնտեղ լինելու մասին: Վերջապես հնարավորություն ստեղծվեց տեսնելու Մոսկվան: Հակոբն արդեն եղել էր Խորհրդային Միության այլ քաղաքներում՝ Լենինգրադում, Կիևում, Ռիգայում, Լվովում, նույնիսկ ամառանոցային քաղաքներում՝ Սոչիում, Գագրայում, Նովի Աֆոնում, Կիսլովոդսկում, բայց Մոսկվայում` երբեք: Նա հանոզված էր, որ գործուղման ընթացքում ժամանակ կգտնվեր այցելելու Մոսկվայի տեսարժան վայրերն ու թանգարանները, որոնց մեջ նրան հատկապես շատ էր հետաքրքրում «Բորոդինյան համայնապատկերը», քանի որ ռուս-ֆրանսիական Հայրենական պատերազմի մասին էր: Նա մի քանի անգամ վերընթերցել էր ռուս մեծ գրող Լեվ Տոլստոյի «Պատերազմ և խաղաղություն» հաստափոր վեպը, որտեղ այդքան մանրամասն ու տպավորիչ նկարագրված էր այդ պատերազմը: Հակոբը հիացած էր ռուս ժողովրդի անսահման հայրենասիրությամբ, որի առջև անզոր էին անգամ հմուտ զորավար Նապոլեոն Բոնապարտի հզոր և կազմակերպված զորքերը:

           

Օգոստոս ամիսն էր, Մոսկվայում հաճելի, տաք եղանակ էր, տերևաթափն արդեն սկսվել էր՝ գույնզգույն ներկելով ամբողջ քաղաքը: Մարդիկ ըմբոշխնում էին մոսկովյան ամառվա վերջին օրերը, իսկ զբոսաշրջիկները միայնակ կամ խմբովի վխտում էին քաղաքում, և միգուցե դա էր պատճառը, որ նա, ցավոք, նույնիսկ գործուղման թերթիկով, չկարողացավ հյուրանոցներում տեղ գտնել. ստիպված տեղավորվեց վարձու բնակարանում: Տանտերերը, ովքեր հիսուն անց մարդիկ էին, իրենց ննջասենյակներից մեկը տրամադրել էին Հակոբին՝ օրական հինգ ռուբլի վարձավճարի դիմաց: Բնակարանը հարմարավետ էր, տանտերերը սիրալիր, իսկ միակ դուստրը՝ հմայիչ Կատյան, գրեթե ամբողջ օրը, սիրեկանի գրկին նստած հեռախոսով խոսում էր միջանցքում: Սիրեկանը Կատյայի համակուրսեցին էր և համարյա ամբողջ ժամանակ գրկում, տրորում, համբուրում էր նրան՝ առանց քաշվելու ո՛չ նրա ծնողներից, և ո՛չ էլ՝ կենվորից, այսինքն՝ Հակոբից:

           

Հակոբը ներկայացավ այն հիմնարկությանը, որտեղ պետք է անցներ նրա գործուղումը: Նրան ասացին, որ կարող է գալ միայն առավոտյան ժամերին, իսկ կեսօրից հետո ազատ է գնալու, ուր որ կամենա: Հակոբին դա, իհարկե՛, ձեռնտու էր, և նա անմիջապես մեծ հաճույքով անցավ իր զբոսաշրջային ծրագրերի իրագործմանը: Նրան դեռ Երևանում խորհուրդ էին տվել առաջին հերթին այցելել «Զինապալատ» և «Կրեմլի ադամանդային ֆոնդ» նշանավոր, աշխարհահռչակ թանգարանները, որոնք գտնվում էին «Մոսկովյան Կրեմլի» տարածքում, քանի որ ցանկացողների քանակը շատ մեծ էր և դժվար էր, առանց նախօրոք տոմս ձեռք բերելու, այնտեղ ընկնելը: «Մոսկովյան Կրեմլից» հետո նա հերթով եղավ «Տրետյակովյան պատկերասրահում», «Պատմության», «Պուշկինի», «Մայակովսկու», «Բուլգակովի» թանգարաններում, «Ցարիցինոյի պալատում», իսկ վերջում այցելեց «Բորոդինյան ճակատամարտ» համայնապատկեր-թանգարանը:

           

Երբ Հակոբը հասավ Կուտոզովի պողոտա, որտեղ գտնվում էր նրան այդքան հետաքրքրող թանգարանը, զարմանքով նկատեց, որ դրամարկղի մոտի հերթն այնքան էլ մեծ չէր: Տոմսն էլ թանկ չէր, ընդամենը՝ մեկ ռուբլի հիսուն կոպեկ: Մոտ քառասուն րոպեից՝ նրա հերթը հասավ, և նա, վերջապես, հնարավորություն ստացավ լինելու այդքան բաղձալի թանգարանում: Հենց մուտքի մոտ այցելուներին դիմավորեց զբոսավարը՝ մի բարձրահասակ, շիկահեր աղջիկ, քսան հոգանոց խումբ կազմեց և առաջնորդեց նրանց դեպի թանգարան:

           

- Բարի՛ գալուստ, մեր հիասքանչ մայրաքաղաքի թանկագին հյուրեր, Դուք արդեն «Բորոդինյան ճակատամարտ» համայնապատկեր-թանգարանում եք, - ողջույնի առույգ խոսքով զբոսայցը սկսեց երիտասարդ զբոսավարը:

           

Անմիջապես Հակոբի ուշադրությունը գրավեց խմբից մի աղջիկ, ում ձեռքին բաց դարչնագույն պայուսակ կար: Նրա գեղեցիկ, կապույտ աչքերը երազկոտ արտահայտութուն ունեին և ուշադիր զննում էին հիասքանչ թանգարանի նկարներն ու ցուցադրությունները: Աղջիկն այնքան էլ բարձրահասակ չէր, բայց բարեկազմ ու արտակարգ հմայիչ կազմվածք ուներ: Հակոբն առաջին իսկ ակնթարթից չկարողացավ հայացքը կտրել նրանից: Ա՜խր, չափազանց հրապուրիչ էր ու ցանկալի: Նա հմայված ու ինքնամոռած նայում էր աղջկան, իսկ ականջին, կարծես հեռվից հնչում էր զբոսավարի միալար բացատրությունները.

           

- Սա պատմական թանգարան է, նվիրված՝ 1812 թվականի ռուս-ֆրանսիական Հայրենական պատերազմին: Այստեղ է գտնվում նկարիչ Ֆրանց Ռուբոյի նշանավոր «Բորոդինյան ճակատամարտ-համայանապատկեր» աշխատանքը, ինչպես նաև այն ժամանակվա պատմական իրադարձություններին վերաբերվող բազմաթիվ յուղանկարներ, գծանկարներ, քանդակներ, հազվագյուտ գրքեր, սպառազինության  և հանդերձանքի եզակի նմուշներ….

           

Քիչ անց Հակոբը նկատեց, որ հայտնվել է աղջկա կողքին. նա շատ զարմացավ, որովհետև չհասկացավ, թե դա ինչպես կատարվեց, սակայն առանց վարանելու ամուր բռնեց աղջկա ձեռքը: Նրա քնքուշ ու փոքրիկ ձեռքը Հակոբի խոշոր ու ամուր ձեռքի մեջ մի պահ դողաց, ապա հանդարտվեց ու նրանք շարունակեցին իրենց ճանապարհը զբոսաշրջիկների խմբի հետ:

           

- Սա Ֆրանց Ռուբոյի երրորդ համայնապատկերն է, առաջինը՝ «Ախուլկո աուլի գրոհումն» է, որն ավարտվել է 1890 թվականին, դարձնելով նկարչին Բավարիայի նկարիչների՝ ակադեմիայի պատվավոր անդամ, երկրորդը՝ «Սևաստոպոլի պաշտպանությունն» է, որն ավարտվել է 1905 թվականին, իսկ երրորդը, ինչպես արդեն նշել ենք, դա «Բորոդինյան ճակատամարտն» է: Այն նկարիչն առաջարկել է նկարել 1909 թվականին ռուս-ֆրանսիական պատերազմի 100-ամյա հոբելյանի առթիվ, որը պատրաստվում էին հանդիսավորությամբ նշել կայսերական Ռուսաստանում….

           

Հակոբն ու աղջիկը համակ ուշադրությամբ, կլանված լսում էին զբոսավարի անչափ հետաքրքրիր բացատրությունները: Ըստ երևույթին աղջկա նախասիրությունների մեջ էլ էր մտնում այն բոլորը, ինչ վերաբերվում էր պատմական նշանավոր իրադարձություններին: Կարելի է ասել, որ նրանք կրկնակի երջանիկ էին՝ միմյանցով հափշտակված լինելու և թանգարանում գտնվելու համար… Նրանց անչափ գերում էր ճակատամարտ-համայնապատկերի բոլոր, նույնիսկ ամենաչնչին դրվագները, գունազարդումները, բնապատկերները, մարտերը, զինվորական հանդերձանքը, զինատեսակները և այլն:

           

- Կայսերական պալատը հավանություն տալով Ռուբոյի գաղափարին, պատվիրեց նրան նկարելու երրորդ համայնապատկերը: Ռուբոն այդ խոշորամասշտաբ՝ 15x115 մետր նկարի վրա աշխատեց Մյունխենում: Նկարը ստեղծվել է ռուս նկարիչ Իվան Մյասոյեդովի, գեներալ-լեյտենանտ Բորիս Կալյուբակինի, մարտանկարիչ Բեքերի, բնանկարիչ Ցենո-Դիմերի և այլոց մասնակցությամբ, - շարունակում էր զբոսավարը:

           

- Անունդ ինչպե՞ս է, - ուղիղ նայելով աղջկա աչքերի մեջ, կամացուկ հարցրեց Հակոբը:

           

- Լիդիա՛, - փսփսաց աղջիկը, բերանը մոտեցնելով Հակոբի ականջին:

           

- Օ՜հ, իսկապե՞ս… Դու շատ գեղեցիկ ես, Լիդիա՛… Ինձ հայտնի է, որ քո անունը հունական ծագում ունի և նշանակում է՝ գեղեցիկ, ազնվազարմ:

           

Լիդիան մի փոքր շփոթվեց Հակոբի հաճոյախոսությունից և նորից փսփսալով հարցրեց, իսկ քոնը՞:

           

- Հակո՛բ, բայց քեզ համար դժվար կլինի արտասանել, քանի որ ռուսերենում «հ» տառը չկա: Դա պարզապես հունական Իաքոբոս, կամ էլ հրեական Ջակոբ անվան հայկական տարբերակն է: Անգլիական տարբերակը Ջեյմսն է: Կարող ես ինձ Ջեյմս անվանել, - ծիծաղեց նա:

           

- Լավ, ես քեզ Ջեյմս կանվանեմ, քանի որ Իաքոբոս մի քիչ դժվար է արտասանել նույնպես, իսկ Ջակոբ անունն ինձ դուր չի գալիս: Բացի դրանից Ջեյմսն ինձ ավելի հոգեհարազատ է, քանի որ հիշեցնում է հանրահայտ Ջեյմս Բոնդին՝ «007 գործակալը» կինոնկարից:

           

- Լռությու՜ն, լռությու՜ն այդտեղ, - աչքերը Հակոբի և Լիդիայի վրա ոլորեց զբոսավարը, - խանգարում եք:

           

- Թանգարանն ունի 88 աշխատող, ներառյալ 33 գիտաշխատողներ, ովքեր ուսումնասիրում են 1912 թվականի պատմական դեպքերի և Ֆրանց Ռուբոյի կյանքին ու ստեղծագործություններին վերաբերվող նյութերը…. 

           

Զբոսայցը տևեց մոտ 45 րոպե: Երկուսն էլ անսահման տպավորված էին…Նստեցին թանգարանի տարածքում գտնվող նստարանի վրա և սկսեցին աշխույժ, ոգևորված զրուցել:

           

- Այնպիսի՜ տպավորություն ունեմ, կարծես վաղեմի ծանոթներ ենք, - բացականչեց Հակոբը և անսպասելիորեն ամուր գրկեց աղջկան: 

           

- Ի՞նչ ես անում, ի՞նչ ես անում, ինչպե՜ս կարելի է - մի պահ դիմադրեց աղջիկը, ապա քնքշորեն գրկեց ու հազիվ լսելի ձայնով շշնջաց նրա ականջին, - սիրելի՜ս, հարազա՜տս… Ինչքա՜ն եմ ափսոսում, որ ստիպված ենք բաժանվելու…

           

- Ինչու՞, - զարմացավ Հակոբը, - այսքան շու՜տ…

           

- Այո՛, - տխուր հաստատեց Լիդիան, - չորս ժամ հետո ես գնացքով մեկնելու եմ Կարպատներ:

           

- Չէ՜, այդպես չի կարելի, ա՜խր, ամեն ինչ սկիզբ ունի և վերջ, մենք չենք կարող այսպես շուտ բաժանվել, - հուզված բացականչեց Հակոբը և անսպասելիորեն մի երկար, կրքոտ համբույր դրոշմեց աղջկա սիրուց վառվող շրթներին…

           

- Ա՜հ, - հառաչեց Լիդիան, - հիմա ավելի ցավոտ կլինի մեր բաժանումը, իզուր համբուրեցիր ինձ…

           

- Իսկ ո՞վ ասաց, որ բաժանվելու ենք, ես քեզ հետ կգամ, - հակադարձեց Հակոբը:

           

- Իսկապե՞ս, - ուրախացավ աղջիկը:

           

- Այո՛, որոշված է, մենք միասին ենք մեկնում, բացի դրանից ես Կարպատներում երբեք չեմ եղել, - ծիծաղեց Հակոբը:

           

- Օ՜հ, սիրելիս, ինչքա՜ն լավն ես դու, - հուզված բացականչեց Լիդիան և քնքշորեն փարվեց Հակոբին:

           

Պարզվեց աղջիկն Արխանգելսկից էր և մեկնում էր Կարպատներ, տատիկից մնացած ժառանգությանը տեր կանգնելու:

           

- Գնանք իմ իրերի ետևից, արա՛գ, - շտապեցրեց նրան Հակոբը:

           

Լիդիան խոր հոգոց հանեց և հնազանդ հետևեց նրան:

           

Ճանապարհին Հակոբն անընդհատ ապագայի ծրագրեր էր կազմում: Լիդիան լուռ լսում էր նրան: Երբ տուն հասան և Հակոբն իր բանալիով բացեց մոտքի դուռը, տանտիրոջ դուստրը՝ Կատյան, նստած էր իր սիրեկանի գրկին և խոսում էր հեռախոսով, իսկ վերջինս անհագորեն տրորում ու համբուրում էր նրան:

           

- Ուշադրություն մի՛ դարձրու, սրանք միշտ այսպես են, - ժպտալով, շշնջաց Հակոբը՝ իր սենյակն առաջնորդելով Լիդիային:

           

Հակոբը սկսեց շտապ հավաքել իր իրերը ճամպրուկի մեջ:

           

- Մի՛ շտապիր, մենք դեռ երեք ժամ ժամանակ ունենք, - ասաց Լիդիան, սիրատոչոր ու քնքուշ հայացքով նայելով  նրան:

           

Հակոբն անմիջապես նետվեց Լիդիայի գիրկը, անհագ համբույրներով ծածկելով նրա թովիչ դեմքը, պարանոցն ու ձեռքերը… Երանության  երկու ժամերն անցան մի ակնթարթի պես…

           

- Հիմա արդեն անբաժան ենք միմյանցից, - ուրախ բացականչեց Հակոբը: 

           

Լիդիան լուռ հագնվում էր, այնուհետև նա կարգի բերեց իր շքեղ մազերը, դիմափոշի քսեց իր սիրունիկ քթիկին և ասաց.

           

- Ջե՛յմս, սիրելի՛ս, հարազա՛տս, ես քեզ շատ եմ սիրում և կսիրեմ իմ ամբողջ կյանքի ընթացքում, դու իմ Ջեյմս Բոնդն ես, բայց միասին լինել չենք կարող ու սկսեց կամացուկ լաց լինել:

           

- Ինչու՞, քաղցրի՛կս, ո՞վ կարող է մեզ խանգարել:

           

Հանգամանքները… Կարպատներում փեսացուս է ինձ սպասելու, մենք արդեն երեք տարի միասին ենք… Ե՜ս… Ե՜ս չեմ կարող նրան հուսախաբ անել, առանց այն էլ՝ ինձ շա՜տ, շա՜տ մեղավոր եմ զգում նրա առջև… Ես չդիմացա գայթակղությանը, դեռ երբեք այսքա՜ն հրապուրված չեմ եղել որևէ տղամարդով, ինչպես դա տեղի ունեցավ քեզ հետ… Ների՛ր, ների՛ր, խնդրում եմ, ների՛ր, եթե կարող ես…Իսկ հիմա ես պետք է գնամ, խնդրում եմ մի՛ ուղեկցիր, պետք չէ՛, ա՜խր… Ը՛հը, ը՛հը, ը՛հը… Շա՜տ է ցավոտ…

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

14 հոկտեմբերի, 2018թ.

Արնախումնե՜ր… Արնախում գազաննե՜ր…

Հակոբի հայրը ծանր հիվանդ էր… Նրան կփրկեր միայն վիրահատությունը: Չնայած Խորհրդային Հայաստանում բժշկությունն անվճար էր, բայց հարկ էր պարգևատրել ո՛չ միայն վիրաբույժին, այլ նաև ամբողջ բժշկական անձնակազմին, հակառակ դեպքում ցուցադրաբար անփույթ վերաբերմունք ցույց կտրվեր հիվանդին:

           

Հակոբը հարցուփորձի միջոցով գտավ այն հիվանդանոցը և բժշկին, ով կարող էր լավագույն կերպով վիրահատել իր սիրելի հայրիկին: Նա պայմանավորվեց վիրաբույժի հետ, որ վիրահատությունից հետո նրան վարձահատույց կլինի 300 ռուբլի գումարով, որը նրա մեկ ու կես ամսվա աշխատավարձի չափն էր: Բժիշկը, մի փոքր շփոթահար, ցուցամատով ուղղելով ոսկե շրջանակներով ակնոցը, տեղեկացրեց Հակոբին, որ նա պետք է լուծեր նաև դոնորական արյան հարցը, քանի որ դա պարտադիր էր: Այն ժամանակ բոլոր հիվանդանոցները պարտադրում էին վիրահատվող հիվանդների տերերին արյուն հանձնել և միայն այդ դեպքում էր թույլատրվում վիրահատությունը: Իհարկե՛, դա օրենքով չէր, բայց ներքին կարգով դարձել էր պարտադիր: Պարզվեց, որ այդ հարցն էլ կարելի է կարգավորել 200 ռուբլի կաշառք տալով, սակայն Հակոբն այդ գումարը չուներ: Նա որոշեց արյուն հանձնել: Նրան ասացին, որ պետք է ընդամենը 200 մլ արյուն հանձներ: Դա այնքան էլ շատ չէր և կորուստը շուտ կվերականգնվեր, մանավանդ նա հաղթանդամ երիտասարդ էր՝ բարձրահասակ և հուժկու մկանային կառուցվածքով, քանի որ դեռ մանուկ հասակից մարզվում էր բռնցքամարտով: 

           

Հակոբը պայմանավորված օրը նրեկայացավ արյուն վերցնող բժշկուհուն, ով նրան շատ սիրալիր ընդունեց: Բժշկուհին անչափ գեղեցիկ կին էր, դեռ քառասունը չբոլորած: Հագնված էր ճաշակով, վրայից թանկարժեք օծանելիքի նուրբ, դուրեկան հոտ էր բուրում: Նրա շիկավուն մազերը հավաքված էին գլխի վրա այնպես, որ ականջներն ամբողջովին երևային, որոնցից զմրուխտյա քարերով զարդարված թանկարժեք, ոսկյա ականջողեր էին կախված, իսկ աջ ձեռքի միջնեմատին մի պսպղուն շողակով նույնքան գեղեցիկ ոսկյա, նուրբ զարդաքանդակներով մատանի կար: Չեխական արտադրության բարձրակրունկ կոշիկները շորորուն էին դարձում նրա քայլվածքը, հատկապես ընդգծելով նրբիրան ու ցանկալի մարմինը:  

           

«Ա՜խ, ո՜նց կպարկեի սրա հետ, ի՜նչ էլ լավիկն է…», - մտածեց Հակոբը և իսկույն էլ կշտամբեց ինքն իրեն  մտքում՝ այդքան գռեհիկ մտքեր ունենալու համար:

           

«Ի՜նչ առնական երիտասարդ է, տեսնես՝ ինչպիսի՞ն է անկողնում…», - գրեթե միաժամանակ մտածեց բժշկուհին: Նրա ամուսինը տասներեք տարի իրենից մեծ էր, արդեն հիսունն անց, բավականին զբաղված և իրականում հազվադեպ էր ժամանակ գտնում կնոջն ուշադրության արժանացնելու համար: Այդ էր պատճառը, որ նա միշտ թախծում էր երիտասարդ, առնական ու հրապուրիչ տղամարդու հանդիպելիս:  

           

- Երիտասա՛րդ, հանե՛ք վերնաշապիկը, պառկե՛ք այն թախտի վրա ու աջ ձեռքը մեկնե՛ք փոքրիկ պատուհանից ներս. բուժքույրը Ձեզ կօգնի, իսկ ես կլրացնեմ հարցաշարը: Անձնական տվյալները հայտնի են միայն մի քանի հարց առողջության վերաբերյալ: Ձեր արյան խումբը՞:

           

- II, դրական:

           

- Մանուկ հասակում ի՞նչ հիվանդություններով եք հիվանդացել՝ կարմրու՞կ, կապույտ հա՞զ, խոզու՞կ:

           

- Ընդհանրապես չեմ հիվանդացել, երբեմն գրիպ և մրսածություն, իհարկե՛, ունեցել եմ:

           

- Որևէ մարզաձևով մանուկ հասակում զբաղվել ե՞ք:

           

- Այո՛, բռնցքամարտով, հիմա էլ շարունակում եմ զբաղվել:

           

- Շատ լավ է, շատ լավ, - չգիտես ինչու՞ կրկնեց բժշկուհին մտազբաղ:

           

Այնուհետև նա մտավ այն փոքրիկ սենյակը, որի փոքրիկ պատուհանի միջով դուրս էր պարզած Հակոբի աջ ձեռքը:

           

- Հիմա մի փոքր կցավի ասեղը մտցնելիս, իսկ հանելիս համարյա ցավ չեք զգա, - ասաց նա, - ընդամենը վերցնելու ենք 200մլ արյուն: Դա շատ քիչ է, և Ձեր առողջ մարմինը շատ արագ կվերակագնի այդ չնչին կորուստը, բացի դրանից երևի լսել եք, որ ժամանակ առ ժամանակ արյուն բաց թողնելը թարմացնում է արյունը, - մխիթարում էր Հակոբին բժշկուհին:

           

- Բժշկուհի՛, Դուք շատ հոգատար եք, բայց ինչու՞ դոնորը չի տեսնում, թե ինչքան արյուն են քաշում  իրենից: 

           

- Որպեսզի վատ չզգաք արյուն տեսնելիս: Շատերը հենց արյան տեսքից ուշաթափվում են, - կատակեց նա, - Դուք մի՛ կասկածեք, մենք արյունը վերցնելուց հետո միշտ դոնորին ցույց ենք տալիս, թե ինչքան ենք վերցրել, Ձեզ էլ ցույց կտանք:

           

Փոքր սենյակից դուրս գալով բժշկուհին մի սրվակ էր բռնել ձեռքին, որի մեջ 200 մլ արյուն կար.

           

- Ահա՜, այսքան արյուն ենք վերցրել Ձեզանից, բավարարված ե՞ք, - ժպտալով դիմեց նա Հակոբին:

           

- Այո, - անվստահ ասաց Հակոբը:

           

- Այժմ պառկած վիճակից մի՛ վեր կացեք, բուժքույրը կօգնի Ձեզ, քանի որ կտրուկ շարժումներ անել չի կարելի:

           

Հակոբը բուժքրոջ օգնությամբ դանդաղ նստեց, վեր կացավ, կանգնեց:

           

- Իսկ հիմա, երիտասա՛րդ, մոտ եկե՛ք սեղանին և հյուրասիրվե՛ք: Մենք Ձեզ համար հիվանդանոցի խոհանոցից մի բաժակ տաք կակաո, մի խոշոր շոկոլադե սալիկ և համեղ թխվածքաբլիթներ  ենք բերել:

           

- Շնորհակալությու՛ն, հարկավոր չէ, պետք է գնամ, - հրաժարվեց Հակոբը:

           

- Ո՜չ, ո՜չ, անպայման պետք է այս բոլորը ճաշակեք, քանի որ արյուն եք տվել. հնարավոր է գլխապտույտ ունենաք և նույնիսկ ուշաթափվեք, եթե չհետևեք մեր խորհրդին, - զայրացած ձայնը բարձրացրեց բժշկուհին:

           

Հակոբն արդեն դռան մոտ էր հասել, երբ բժշկուհին և բուժքույրը բռնեցին նրա թևերը և ուժով ուզում էին ետ բերել նրան: Սակայն Հակոբն ավելի ուժեղ էր, նա ազատվեց նրանցից և դուրս եկավ միջանցք: Բուժքույրը վազելով հասավ նրան ու շոկոլադե սալիկը սահեցրեց նրա գրպանի մեջ.

           

- Եթե վատ զգաք, անպայման կուտեք այն, - Հակոբի հետևից գոռաց նա:

           

Երբ Հակոբն հասավ ավտոբուսի կանգառը, զգաց, որ մի թեթև գլխապտույտ ունի: Բարեբախտաբար նրա տունը մոտիկ էր, մի չորս կանգառ այն կողմ: Տուն մտնելիս նրա գլխապտույտն ուժեղացավ և հազիվ կարողացավ իրեն գցել բազմոցի վրա: Նա պատմեց մորը, թե որտեղից է գալիս: Մայրն անմիջապես մի մեծ բաժակ մեղրաջուր պատրաստեց նրա համար և ասաց.

           

- Խմի՛ր, որդի՛ս: Մեղրաջուրը, շատ արագ յուրացվելով օրգանիզմի կողմից, կվերականգնի ուժերդ, իսկ ես գնամ խոհանոց և քեզ համար շտապ համով, սննդարար ճաշ պատրաստեմ: 

           

«Ի՜նչ երկրում ենք ապրում… Գիտեինք, որ թերակշռում են, մանրը լրիվ չեն վերադարձնում, լավ ապրանքները տակից են վաճառում և այլն, բայց որ մարդկանց արյունն են գողանում, չգիտեի՜նք… Երևի 200 մլ արյան փոխարեն անխղճաբար 400մլ, միգուցե և 600մլ են քաշել: Արնախումնե՜ր… Արնախում գազաննե՜ր… Հենց դրա համար էլ այդքան անշահախնդիր ու հոգատար են ձևացել», - զայրացած ինքն իրեն խոսում էր Հակոբի մայրը՝ խոհանոցում ճաշ պատարաստելիս:

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

26 օգոստոսի, 2018թ.

Տեխնոլոգները

- Սաշինկա՛, թեյ կուզե՞ս, - հարցրեց Նինա Իվանովնան առավոտյան և, առանց պատասխանին սպասելու, հախճապակյա բաժակով անուշահոտ թեյ մատուցեց Ալեքսանդր Վասյուկովին, ավելացնելով, - սև հաղարջի մուրաբայով է, մայրս էր ուղարկել Նովոսիբիրսկից, անուշ արա՛ աղավնյակս:

           

Նինա Իվանովնան արտադրամասի՝ հիգիենայի տեխնոլոգն էր. եթե արտադրամասում իդեալական մաքրություն չպահպանվեր ամբողջ բարդ տեխնոլոգիական գործընթացի ժամանակ, ապա արտադրվող երկու արտադրատեսակների՝ «Պլատոյի» և «Պլյուշչի» որակների կտրուկ անկում կգրանցվեր: Աստված մի արասցե, եթե նա իր բազմաթիվ ձյունասպիտակ, բատիստյա, թաշկինակներից մեկով հայտնաբերեր թեկուզ աննշան մուր կամ կեղտ որևէ արտադրական տեղամասի աշխատանքային մակերեսի վրա, կամ հատուկ էլեկտրոնային սարքի միջոցով գրանցեր փոշու՝ նորմայից ավելի բարձր քանակություն, ապա այդ տեղամասի բոլոր աշխատակիցները կզրկվեին տվյալ ամսվա դրամական պարգևատրումից:

           

- Սաշինկա՛, տորթ կուզե՞ս, շատ համեղ է, ինքս եմ պատրաստել, - ասաց Վալենտինա Յուրևնան և, առանց պատասխանին սպասելու, մի կտոր թարմ, շոկոլոդե կրեմով տորթ դրեց Վասյուկովի գրասեղանին, հենց թեյի կողքին, - անուշ արա՛ թանկագինս:

           

Վալենտինա Յուրևանան արտադրամասի՝ երկու արտադրատեսակների՝ «Պլատոյի» և «Պլյուշչի» որակի վերահսկման պետն էր: Նրա ուշադրությունից երբեք չէր վրիպում որևէ, նույնիսկ չնչին անփութություն, տեխնոլոգիական խախտում, որ կարող էր վատ անրադառնալ երկու արտադրատեսակների որակի վրա:

           

- Սաշինկա՛, թույլ տուր ես էլ քեզ «Բելոչկա» տեսակի շոկոլադե կոնֆետներով հյուրասիրեմ, երեկ եմ գնել Երևանում, - ասաց Յուլիա Պետրովնան, - իմիջիայլոց,  ընկույզով են և շատ համեղ, քեզ պետք կգան, նոր ես ամուսնացել, - չարաճիճիորեն ուղիղ նայելով Սաշայի կապույտ աչքերի մեջ, ժպտաց նա:

           

Յուլիա Պետրովնան ցերեկային  հերթափոխի պետն էր և պատասխանատու էր ողջ արտադրամասի՝ աշխատանքների ընթացքի համար:

           

Աշխատանքը նոր էր սկսվել, ժամը ութն անց էր տասը րոպե. Սաշան, շրջապատված երեք, դեռևս երիտասարդ, երեսունը չբոլորած, ազգությամբ ռուս կանանց քնքուշ հոգատարությամբ արտադրամասի «Տեխնոլոգիական սենյակում» վայելում էր իր առավոտյան հյուրասիրությունը: Նա Խորհրդային Հայաստանի՝ Աբովյան քաղաքի՝ «Սիրիուս» գործարանի` «002 արտադրամասի»՝ «Պլատո» կիսահաղորդչային արտադրատեսակի ավագ տեխնոլոգն էր: Մյուս արտադրատեսակի՝ «Պլյուշչի» ավագ տեխնոլոգ էր Երևանի Կարլ Մարքսի անվան Պոլիտեխնիկ ինստիտուտի` «Կիսահաղորդչային սարքեր» բաժնի շրջանավարտ Գագիկ Ավագյանը, ով նստում էր նույն սենյակում:  Երեք կանայք էլ գեղեցիկ էին, բայց ամենագեղեցիկը, իհարկե՛, Յուլիան էր, ով կարծես սեր էր բուրում իր տեսքով, քայլվածքով, շարժումներով... Նրան բոլորն էին հավանում, իսկ արտադրամասի տղամարդիկ միշտ շոյիչ, գուրգուրիչ հայացքներով ուղեկցում էին նրան: Յուլիան նկատում էր տղամարդկանց ցանկասեր ու տենչալի նայվածքները, բայց ուշադրության չէր արժանացնում, քանի որ ամուսնացած էր, ուներ 6 տարեկան դուստր, ով իր նման գեղեցիկ էր, բայց, վտիտ լինելով, հաճախակի էր հիվանդանում:

           

Ամեն օր մի քանի անգամ այպես աշխույժ թեյ խմելով և զրուցելով, նրանք գրեթե չէին շփվում մյուս ավագ տեխնոլոգի՝ Գագիկի հետ, ով 22-23 տարեկան էր, Սաշայի հասակակիցը: Իհարկե՛, նրան էլ էին երբեմն քաղաքավարությունից դրդված թեյ առաջարկում, բայց մերժում ստանալով, չէին պնդում: «Տեխնոլոգիական սենյակում», թեյախմությունների  ժամանակ, խոսակցությունների գլխավոր թեման կամ Սաշայի կնոջ՝ Օքսաննայի մասին էր, կամ էլ Յուլիայի հիվանդոտ դստեր՝ Նատաշայի:

           

- Սաշա, ինչպե՞ս է Օքսաննան, - հարցնում էին նրանք:

           

- Լավ է, երեկ գնացինք գնումներ կատարելու: Օքսաննայի համար մի հրաշալի, կապտադեղնավուն բծերով շարֆ գնեցի:

           

- Ապրե՛ս, Սաշա՛: Ի՜նչ հոգատար ամուսին ես, - գովաբանում էին նրանք:

           

Օքսաննան Վոլգոգրադից էր՝ սիրունիկ ու գեղեցկադեմ, գրեթե նույն տարիքի, ինչ Սաշան: Ծանոթացել էին «Սիրիուսում»: Երկուսն էլ ժամանել էին աշխատանքի բախշման ուղեգրերով՝ որպես երիտասարդ մասնագետներ: Օքսաննան աշխատում էր գործարանի «Տեխնոլոգիական բաժնում»: Նրանք միշտ միասին էին նախաճաշում ընդմիջման ժամերին: Շուտով Սաշան ու Օքսաննան ամուսնացան: Չար լեզուներն ասում էին, որ Օքսաննան վիճակախաղի տոմսով «Մոսկվիչ 412» մակնիշի ավտոմեքենա էր շահել, այդ պատճառով էլ Վասյուկովը շտապել էր խնդրել նրա  ձեռքը:

           

- Յուլիա՛, իսկ ինչպե՞ս է Նատաշկան, - հարցնում էր Սաշան:

           

- Լավ է, հազը մի փոքր մեղմացել է: 

           

Ավագ տեխնոլոգ Գագիկ Ավագյանը քչախոս, ամաչկոտ մի անձնավորություն էր: Գագիկը դեռևս սիրած աղջիկ չուներ, բայց դա խնդիր չէր, քանի որ արտադրամասում շատ էին երիտասարդ ու գեղեցիկ աղջիկները: Օրինակ, «Կիսահաղորդչային թիթեղների՝ քիմիական մաքրման տեղամասի» տեխնոլոգ, նրբիրան ու վայելչակազմ Նելին անտարբեր չէր նրա նկատմամբ, սակայն նա ավելի համակրում էր «Դիոդային մատրիցաների ոսկեզոծման տեղամասի» տեխնոլոգ Դիանային, ով Բաթումիի հայերից էր և շատ վատ էր խոսում հայերեն: Նելին ավելի գեղեցիկ էր, քան Դիանան, բայց Գագիկն ավելի էր հավանում վերջինիս, որովհետև նա ավելի անմիջական էր ու կանացի: Դա բոլորն էին նկատել: Այդ մասին գիտեին նաև «Տեխնոլոգիական սենյակի» երեք կանայք՝ Նինա Իվանովնան, Վալենտինա Յուրևնան և Յուլիա Պետրովնան, բայց երբեք նույնքան սիրալիրությամբ, ինչպես Սաշային, հարցեր չէին տալիս նրան:

           

Արտադրամասի  տաս տեղամասերից  յուրաքանչյուրն ուներ իր տեխնոլոգը, ով ավարտել էր՝ կամ տեխնիկական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, կամ էլ՝ որևէ համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը: Արտադրամասի բանվորները պարտադիր պետք է ունենային տեխնիկումի կրթություն: Բանվորների և տեխնոլոգների զգալի մասը, մոտ 40 տոկոսը, Խորհրդային Միության տարբեր քաղաքներից էին նշանակվել աշխատանքի: Արտադրամասի աշխատակազմը խոսում էր հայերեն և ռուսերեն լեզուներով, որովհետև այն ժամանակ ռուսերենը Հայաստանում, ինչպես նաև ամբողջ Խորհրդային  Միությունում, համարվում էր երկրորդ մայրենի լեզուն:

           

Արտադրամասի աշխատակազմը բավականին երիտասարդ էր՝ 20-40 տարեկան և բազմազգ: Կային հայեր, ռուսներ, բելոռուսներ, մորդավացիներ, ուկրաինացիներ և այլն: Աշխատողները երկու արտադրատեսակների ավագ տեխնոլոգներին կատակով քեռիով էին դիմում, Վասյուկովին՝ «Պլատո» քեռի, իսկ Ավագյանին՝ «Պլյուշչ» քեռի՝ իրենց բավականին երիտասարդ տարիքի պատճառով:

           

Աշխատանքի վերջում հայտնի դարձավ, որ արտադրամասի՝ աշխատողների համար պարգևատրում է լինելու: Բոլորը վազեցին դիպի դրամարկղը՝ հերթ կանգնելու: Վասյուկովը հերթի մեջ առջևից հինգերորդն էր, Ավագյանը իններորդը, իսկ «Տեխնոլոգիական սենյակի» երեք կանայք բավականին հեռու էին նրանցից: Մի քանի րոպե հետո դրամարկղը պետք է բացվեր և մարդիկ կստանային իրենց պարգևատրման վճարները, աշխատավարձի 55 տոկոսի չափով: Հանկարծ Յուլիա Պետրովնան պոկվեց հերթից և մոտեցավ Սաշային.

           

- Սաշա՛, թանկագինս, մանկապարտեզից ուշանում եմ, Նատաշկային պետք վերցնեմ, արի՛ հերթի մեջ տեղերով փոխվենք, լա՜վ:

           

- Կներեք ինձ, Յուլիա Պետրովնա, բայց չեմ կարող: Ինձ էլ՝ Օքսաննան է տանը սպասում: Եթե ուշանամ, կանհանգստանա, հասկանում եք, չէ՞:

           

Յուլիան ապշած Սաշայի անտարբերությունից, կարկամած մի կետի էր նայում, երբ Գագիկը քնքշորեն բռնելով նրա ձեռքից բերեց ու կանգնեցրեց հերթի մեջ՝ իր տեղում, իսկ ինքը լռելյայն գնաց կանգեց նրա տեղում՝ Նինա Իվանովնայի և Վալենտինա Յուրևնայի կողքին: 

           

Հաջորդ առավոտյան, մոտավորապես ութն անց տաս րոպեին, երբ բոլորն արդեն հավաքվել էին «Տեխնոլոգիական սենյակում», Նինա Իվանովնան հախճապակյա բաժակով անուշահոտ թեյ մատուցեց Գագիկ Ավագյանին, ավելացնելով.

           

- Սև հաղարջի մուրաբայով է, մայրս էր ուղարկել Նովոսիբիրսկից, անուշ արե՛ք, աղավնյակս:

           

- Գագիկ Արմենակովիչ տորթ կուզե՞ք, շատ համեղ է, ինքս եմ պատրաստել, - ասաց Վալենտինա Յուրևնան և, առանց պատասխանին սպասելու, մի կտոր թարմ, ելակով զարդարված տորթ դրեց նրա գրասեղանին, հենց թեյի կողքին, - անուշ արե՛ք, թանկագինս:

           

- Գագիկ Արմենակովիչ, թույլ տվեք ես էլ Ձեզ շատ համեղ փքաբլիթներով հյուրասիրեմ. այս առավոտյան եմ թխել, հատուկ Ձեզ համար… Դուք էլ վերցրեք, աղջիկնե՛ր, - ասաց Յուլիա Պետրովնան, - իմիջայլոց, մի քանի հատ էլ փաթաթեմ թղթի մեջ, տարե՛ք Դիանոչկային, շատ լավ աղջիկ է և բախտավոր է, որ Ձեզ նման երկրպագու ունի…

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

1 հուլիսի, 2018թ.

«Կեղծված» ջրաչափը

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, անկախացած Հայաստանում հարկ եղավ համատարած փոխել բնակարանների և առանձնատների ջրաչափերը: Ջրի կորուստները շատ մեծ էին ոչ միայն ջրագծերի ահավոր մաշվածության, այլ նաև բնակաչության անբարեխիղճ վերաբերմունքի պատճառով: Քանի որ խմելու ջրի մետաղյա խողովակները գետնի տակ էին ու անզեն աչքով անտեսանելի, տարիների ընթացքում դրանք երբեք չէին փոխվում կամ վերանորոգվում իշխանությունների կողմից, թեպետ գումարներ այդ նպատակով պարբերաբար հատկացվում էին, այնուհետև՝ յուրացվում: Բնակչությունն էլ իր հերթին, խորհրդային արտադրության պարզ կառուցվածք ունեցող, ջրաչափերը հեշտությամբ կանգնեցնում էր և անխնա օգտագործում խմելու ջուրը բոստանները ջրելու, ավտոմեքենաները, գորգերը լվանալու կամ պարզապես հոսող ջրի տակ սեխ, ձմերուկ և շշալցված խմիչքներ սառեցնելու համար: Այդ պատճառով ջուրը դարձել էր գրաֆիկով՝ մի քանի ժամ առավոտյան, մի քանի ժամ էլ՝ երեկոյան:

           

Արցախյան պատերազմի զինադադարից մի քանի տարի անց սկսվեց նոր ջրաչափերի համատարած և պարտադիր տեղադրումը բնակչության հաշվին: Ջրմուղի գրասենյակները նոր պայմանագրեր էին կնքում բնակիչների հետ և վաճառում նրանց, հիմնականում գերմանական և ռուսական արտադրության ժամանակակից ջրաչափեր՝ 10,000 դրամ (մոտ $20) արժեքով: Նույն գնով ջրաչափեր էին վաճառվում նաև բոլոր տնտեսական խանութներում:  Ջրաչափերի տեղադրումն էլ էր բնակիչների հաշվին կատարվում և արժեր մոտ 2,000 դրամ (մոտ $4):

           

Կիրակնօրյա մի առավոտ, երբ Հակոբն ու իր կինը՝ Նարինեն, սուրճ էին խմում և քննարկում նորությունները, հնչեց դռան զանգը:

           

- Տեսնես ո՞վ է այսքան վաղ մեզ հիշել, - դժգոհեց Նարինեն:  

           

Երբ ամուսինները բացեցին բնակարանի մուտքի դուռը, իրենց առջև տեսան միջին տարիքի երկու տղամարդու: Նրանցից մեկի՝ թևի տակ թղթապանակ կար:

           

- Բարև ձե՛զ: Մենք ջրմուղից ենք: Եկել ենք ստուգելու ձեր բնակարանում տեղադրված ջրաչափը:

           

- Այսինքն՝ ուզում եք ասել, որ եկել եք ստուգելու ջրաչափի ցուցմու՞նքը, - հարցրեց Հակոբը սրտնեղած, - չէի՞ք կարող գալ մի ուրիշ օր, չէ՞ որ այսօր կիրակի է՝ հանգստյան օր:

           

- Ո՛չ, հե՛նց ջրաչափը: Կարող էինք գալ նաև շաբաթվա մեջ, աշխատանքային օրերի ընթացքում, բայց այդ դեպքում հնարավոր է դուք տանը չլինեիք: Մեզ համար էլ հաճելի չէ աշխատել հանգստյան օրերի ընթացքում, - իր հերթին դժգոհեց տղամարդկանցից մեկը:

           

- Լա՛վ, նե՛րս եկեք, - հրավիրեց նրանց տանտիրուհին:

           

- Ձեր ջրաչափը կե՛ղծ է, - վրդովված գոչեց հսկիչներից մեկը ջրաչափը զննելուց հետո:

           

- Ուզու՞մ եք ասել կեղծված արտադրատեսակ է, - հարցրեց Հակոբը:

           

- Այո՛: Մենք պարտավոր ենք ձեզ տուգանել սրա համար, իսկ տուգանքի չափը բավականին բարձր է՝ 50,000 դրամ (մոտ $100), - և բազմանշանակալից նայեց տանտերերին:

           

- Ինչի՞ց ենթադրեցիք, որ կեղծված է, - հարցրեց Հակոբը, - ա՛յս գերմանական արտադրության ջրաչափը տասը տարի առաջ հենց ջրմուղից ենք առել, իմիջիայլոց, թե՛ ստացականը, թե՛ տեխնիկական անձնագիրը, և թե՛ ջրմուղի և մեր միջև կնքված պայմանագիրը պահպանել ենք: Կարող ենք, որպես ապացույց, ցույց տալ: Ջրմուղի կողմից զմռսված կնիքն էլ անվնաս տեղում է: Բացի դրանից արտաքին տեսքից և գործելուց այն ոչ մի կասկածի տեղիք չի տալիս: Միթե՞ կարծում եք, որ մերոնք կարող էին այսքան լավ կեղծել:

           

- Դա մեզ բոլորովին չի հետաքրքրում, ու՞մ ուզում եք ցույց տվեք, բայց ոչ՝ մեզ, հասկացա՞ք, - կոպտեց հսկիչը, - և հետո՝ ի՞նչ կարևոր է, թե ո՞վ է կեղծել՝ մերո՞նք, չինացինե՞րը, թե՞ հնդիկները: Փաստը մնում է փաս՛տ, սա՛ կեղծվա՛ծ ջրաչափ է:

           

- Բայց լսե՛ք, ամեն ամիս ջրմուղի աշխատակիցը գալիս է մեր տուն ջրաչափի ցուցմունքը վերցնելու և այսպես՝ տասը տարի: Ինչու՞ նա չէր նկատում, որ այն կեղծված է, իսկ դուք, չգիտես ինչու՞, անմիջապես նկատեցիք: Ես կարծում եմ, որ դուք պարզապես խարդախներ եք և եկել եք մեզնից դրամ շորթելու, իսկ չհաջողվելու դեպքում՝ տուգանելու անհիմն պատճառաբանությամբ: Փաստորեն, դուք մեզ, անուղղակի կերպով, մեղադրում եք խմելու ջրի գողության մեջ, մինչդեռ մենք ամեն ամիս բավականին մեծ, մոտ՝ 5,000 (մոտ $10) դրամ ենք մուծում: Եթե դուք իսկապես ջրմուղից եք, ապա հայտնի պիտի լինի ձեզ, որ բնակչության մի զգալի մասը խմելու ջրի դիմաց վճարում է ընդամենը 1,000-1,500 դրամ (մոտ $2-$3):

           

- Ի՜նչ էլ ասեք, ի՜նչ էլ մտածեք, մեզ չի հետաքրքրում: Հիմա մենք արձանագրություն կկազմենք, որ դուք այսքան տարիներ կեղծված ջրաչափով մոլորեցրել եք ջրմուղին և ստիպված կլինեք վճարել տուգանքը, - սպառնաց նույն տղամարդը: Մյուսը, չգիտես ինչու՞, լռում էր:  

           

- Կազմե՜ք, կազմե՜ք, - ձայնը բարձրացրեց Հակոբը, - իսկ ես այդ արձանագրությունը կվերցնեմ և կգնամ ջրմուղ՝ պարզելու, թե այդ ինչպե՞ս է պատահել, որ ջրմուղը պաշտոնապես ջրաչափեր վաճառելով մարդկանց, տարիներ առաջ, հիմա էլ պաշտոնապես մեղադրում է նրանց այդ նույն ջրափաչերի կեղծված լինելու մեջ: Մեկ էլ՝ հերի՛ք է մարդկանց առավոտ շուտ անհանգստացնեք, քնահարամ անեք, այն էլ հանգստյան օրով և այդպիսի հիմար մեղադրանքներով: Դուք շա՜տ լավ գիտեք, որ մենք ոչ մի մեղք չունեն, բայց ձեզ այնպես եք պահում, կարծես հանցագործներ եք բռնել: Իսկ հիմա՝ դու՛րս իմ տնից և այլևս ձեզ այստեղ չտեսնեմ:

           

Հսկիչներն արձանագրությունը դրեցին սեղանին և, առանց արձագանքելու Հակոբի մեղադրանքներին ու վիրավորանքներին, դուրս ելան: Հակոբն անչափ վրդովված էր և չէր կարողանում հանդարտվել հսկիչների անարդար ու ստոր արարքի պատճառով.

           

- Նարինե ջա՛ն, հետո էլ ուզում են, որ երկիրը զարգանա, բարգավաճի… Ա՜խր, ո՞նց զարգանա, ո՞նց բարգավաճի, եթե ամենուրեք այսպիսի խարդախներ են մարդկանց շուրջը պտտվում… Եկա՛ն, մեր հանգստյան օրը փչացրեցի՛ն, անհիմն մեղադրանքներ ներկայացրեցին, արձանագրություն կազմեցին ու գնացին: Ես այս արձանագրությունը, բոլոր անհրաժեշտ փաստաթղթերի հետ, ուղղակիորեն տանելու եմ ջրմուղի պետի մոտ: Եթե նա այդ սրիկա հսկիչներին պաշտպանի, ապա ավելի լավ է դատի տամ նրանց, երեքին էլ: Հոգ չէ, որ 50,000 դրամ տուգանքի տեղը երևի 100,000 դրամ ծախսեմ: Գոնե արդարությունը վերականգնելով և այդ խաբեբաներին պատժել տալով «սիրտս կհովանա»…

           

- Հակոբ ջա՛ն, մի քիչ առաջ դու էիր ասում, որ «ամենուրեք այսպիսի խարդախներ են մարդկանց շուրջը պտտվում…»: Համոզված ե՞ս, որ ջրմուղի պետը կամ դատավորը մեզ կպաշտպանեն հանուն արդարության: Կարիք չկա նեղվես, նյարդերդ փչացնես այդ սրիկաների պատճառով: Իմ աշխատակցուհու ամուսինը ջրմուղում բաժնի վարիչ է աշխատում: Կասեմ նրան և հուսով եմ այս հարցն ավելի հեշտ ու հանգիստ կկարգավորի: «Վարդագույն» արդարության հետևից ընկնելու կարիք չկա, ավելի լավ է այս տհաճ և մանավանդ անարդարորեն ծագած հարցը լուծենք ավելի գործնական ճանապարհով:

           

Այդպես էլ եղավ, ինչպես Նարինեն էր կանխատեսել: Ջրմուղից փականագործ եկավ և «կեղծված» գերմանական արտադրության ջրաչափն անվճար փոխարինեց մեկ ուրիշ նույնանման ջրաչափով: Վարպետը նույնիսկ հրաժարվեց 1,000 դրամ թեյանվերից, որ առաջարկեցին տանտերերը: Անկասկած զգուշացված էր այդ մասին:

           

«Արդարությունը» վերականգնվեց:

           

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

10 մարտի, 2018թ.

Երջանիկ «դռնապանը»

Պարսկահայ հարևանիս հետ ամառային մի տաք երեկո, հերթական անգամ «Ամերիկանա» այցելելեցինք: Մի քանի պտույտ գործելով, կանգ առանք, մեջտեղում երգող շատրվաններ ունեցող, հսկայական ջրավազանի մոտ: Մարդիկ խմբված ունկնդրում էին երաժշտություն և զմայլվում շատրվանների՝ երաժշտությանը համահունչ խաղով: «Ամերիկանան» Կալիֆորնիայի՝ Գլենդեյլ քաղաքի ամենատեսարժան վայրն է, ավելի ճիշտ՝ զբոսավայրը…

           

Այնքան մարդաշատ է «Ամերիկանան», որ անհնար է այստեղ ծանոթների չհանդիպելը, հետևաբար մենք էլ հանդիպեցինք մի քանիսին: Հետաքրքրական էր հարևանիս՝ Ջոզեֆի հանդիպումն անչափ գեղեցիկ ու քնքուշ մի կնոջ՝ Մելանիի հետ: Նա անտարբեր չէր այդ քառասունն անց, միջահասակ կնոջ նկատմամբ: Մելանին եկել էր իր քրոջ աղջկա հետ, ով մի քանի օր առաջ էր ժամանել Հայաստանից՝ «Green Card» վիճակախաղով ԱՄՆ-ում մշտական բնակության իրավունք շահելով: Նրբիրան ու գեղեցկադեմ այդ աղջիկը հիացած էր Գլենդեյլով և անվերջ այդ մասին էր խոսում: Մինչ Ջոզեֆը համառորեն համոզում էր Մելանիին ամուսնանալ իր հետ, ես զրուցում էի ամերիկյան վառ  տպավորությունների տակ գտնվող աղջկա հետ:

           

- Մի շտապի՛ր, դեռ երեք օր չկա, որ այստեղ ես, արդեն վերջնական հետևություններ ես անում, - ասացի ես նրան ժպտալով, - ինչպես համարյա բոլոր հայաստանցիները, դու էլ ես կարծում, որ Ամերիկան ամենաիդեալական և ամենաարդար երկիրն է, բայց պետք է քեզ հիասթափեցնեմ, դա այդքան էլ այդպես չէ՛, հավատա՛ ինձ:  Առայժմ դու զբոսաշրջիկի կարգավիճակում ես և չես նկատում, որ ամեն ինչ այնքան էլ հոյակապ չէ, ինչպես դու ես կարծում: Ա՛յ, երբ ինքնուրույն կապրես՝ աշխատանք կունենաս, բնակարան կվարձես և ավտոմեքենա կգնես, այն ժամանակ էլ կահասկանաս, որ բազմաթիվ դժվարություններ են ծագելու… Ուզում եմ ասել, որ Ամերիկան դրախտ չէ, ինչպես շատերն են պատկերացնում, անխուսափելիորեն ստիպված ես լինելու բազմաթիվ փորձությունների միջով անցնելու:

           

- Չէ՜, ի՞նչ եք ասում, միևնույնն է՝ այստեղ մի հազար անգամ ավելի լավ է, քան, Հայաստանում, - շարունակեց համառորեն պնդել աղջիկը:

           

- «Ամերիկանան» հավանու՞մ ես, - փորձելով փոխել խոսակցության առարկան, հարցրեցի ես:     

           

- Այո՛, շա՜տ, հատկապես ժամանակակից հագուստեղենի՝ «Disney Baby», «Marciano», «Calvin Klein», «Sephora» և «Norsdrom» խանութները, բայց գներն ահավոր բարձր են, անհավատալի բարձր…

           

- Իսկ գիտե՞ս, որ «Ամերիկանան» բոլորող համարյա բոլոր գեղեցկատես շենքերը բնակելի են, իմիջայլոց, այստեղ բնակարան վարձելը մի քանի անգամ ավելի թանկ է նստում, քան քաղաքի այլ թաղամասերում:

           

- Գիտեմ: Ինձ շատ են դուր գալիս նաև «Ամերիկանայի» գունազարդ էլեկտրաքարշ-վագոններով երկաթուղին, գերժամանակակից, էլեկտրական ավտոմեքենաների «Tesla» խանութ-ցուցասրահը և «Pacific Theatres» կինոթատրոնը, որտեղ նույնիսկ հայկական արտադրության կինոնկարներ են ցուցադրվում:

           

Երբ աղջիկն ու Մելանին գնացին, նկատեցի, որ Ջոզեֆի տրամադրությունն ընկել էր, հասկացա, որ նա հերթական անգամ մերժում էր ստացել Մելանիից: Արդեն բավականին ժամանակ էր, որ հարևանս համոզում էր նրան ամուսնանալ իր հետ: Ջոզեֆը հիսունն անց տղամարդ էր և երազում էր ամուսնանալ, ընտանիք կազմել Մելանիի հետ:

           

- Մի տխրի՛ր, Ջոզեֆ, - մխիթարեցի նրան, - համառ եղի՛ր և ամեն ինչ կլինի այնպես, ինչպես դու ես ուզում: Հավատա՛ ինձ, միայն համառ տղամարդուն է հաջողվում գրավել սիրած էակի սիրտը, բազմաթիվ այդպիսի օրինակներ գիտեմ:  

           

Այսպես զրուցելով և զբոսնելով հասանք Գլենդեյլի ամենախոշոր ու ամենասիրված «Barns & Noble» մարդաշատ գրախանութին, որի ընդարձակ երեք հարկերն իրար հետ ներդաշնակորեն միանում են շքեղ շարժասանդուղքներով: Գրախանութի՝ շենքի գլխին մի մեծ, ամերիկյան դրոշ է ծածանվում՝ ի ցույց դնելով ԱՄՆ-ի հիսուն նահանգները խորհրդանշող, կողք-կողքի շարված աստղերը: Բոլոր հարկերում տեղադրված են հարմարավետ բազկաթոռներ և նստարաններ այցելուների համար, որպեսզի նրանք հնարավորություն ունենան թերթել և աչքի անցկացնել հերթական ընտրված ամսագիրը կամ գիրքը՝ համոզվելու համար արդյո՞ք դա իրենց հավանածը կամ փնտրածն է, թե՞ ոչ: Իդեպ, գրախանութն ունի նաև հայկական հետաքրքրություն (Armenian Interest) ներկայացնող առանձին գրքերի փոքրիկ բաժին: Երբ Ջոզոֆն ու ես ներս մտանք գրախանութի հսկայական ապակեպատ դռներով, մեզ մոտեցավ և շատ սիրալիր դիմավորեց խանութի անվտանգության աշխատակիցը. 

           

- Համեցե՛ք, սը՛ր: Կար՞ող եմ որևէ բանով օգտակար լինել Ձեզ: Ձայնաերիզների և տեսաերիզների հսկայական տեսականուն ծանոթանալու համար պետք է առաջանաք մինչև վերջ, իսկ ահա՛ պարբերականներն ու ամսագրերն աջ կողմում են, սը՛ր: Առարկայական գրքերի հարուստ տեսականի ունենք երկրորդ հարկում, իսկ երրորդ հարկում են գտնվում մանկական գրքերի, խաղալիքների բաժիները և հյուրնկալ ու հարմարավետ սրճարանը:   

           

Սկզբում մենք նրան դռնապանի տեղ դրեցինք, բայց հետո համոզվեցինք, որ խանութի անվտանգության աշխատակիցն է: Նա կարճահասակ, թխադեմ, ոչնչով աշքի չընկնող, աշխույժ մի լատինո էր: Խոսքի բռնվելով նրա հետ, պարզեցինք, որ Մանոլոն, այդպես էր նրա անունը, մարդամոտ ու անկեղծ մի անձնավորություն էր, չափազանց անկեղծ…

           

- Բոլորովին վերջերս եմ ընդունվել աշխատանքի և շա՜տ գոհ եմ, - ասաց նա, մտերմիկ ժպտալով, - ամբողջ օրն այստեղ կանգնած զմայլվում եմ գեղեցիկ կանանցով, հա՜, հա՜, հա՜… Երբեմն այնպիսի՜ լավիկներն են հանդիպում: Նայե՛ք, նայե՛ք այս մեկին, օօ՜հ, օ՜օհ…

           

Այդպես կրքաբորբոք հառաչելով նա մոտ վազեց և հարգանքով բացեց դուռը մի բարետես, սևամորթ կնոջ առջև և մի քանի սիրալիր խոսքեր փոխանակեց նրա հետ: Կինն ինքնաբավ ժպտաց, շնորհակալություն հայտնեց և շորորալով հեռացավ:

           

Տեսաք, չէ՞, ինչպիսի՜ փարթամ ու հրապուրիչ կուրծք ուներ… Ա՜խ, ինչպես կգրկեի նրա քաղցր, շոկոլադե կուրծքը...

           

- Մանոլո՛, - ասացի, - ամուսնացած ե՞ս:

           

- Դեռ ո՛չ, բայց սիրուհի ունեմ, Էրմինիա՛ն:

           

Եվ առանց մեզնից գեթ մի փոքր ամաչելու անմիջապես բջջային հեռախոսի մեջ ցույց տվեց սիրուհու մերկ ու կիսամերկ լուսանկարները՝ մանրամասն նկարագրելով և քննարկելով նրա մերկ մարմնի ամենաինտիմ ու գրգռիչ մասերը, ներքնազգեստները ներքին հարդարանքի պարագանները, դաջվածքներն ու անգամ պիրսինգները (piercing):  

           

- Իսկ ինչու՞ չես ամուսնանում, Մանոլո՛ - զարմացած հարցրեց ընկերս:

           

- Ի՞նչ կարիք կա շտապելու, մի օր կամուսնանամ, - անվրդով պատասխանեց նա, - ուզում եմ վայելել աղջիկների սերը, ամուսնանալ դեռ կհասցնե՜մ:

           

- Քանի՞ տարեկան ես, Մանոլո՛, - հարցերցի ես:

           

- Քառասունչորս:

           

Այդ պահին հրապուրիչ տեսքով մի կին մոտեցավ գրախանութին, Մանոլոն անմիջապես վազեց և ամենայն սիրալիրությամբ բացեց դուռը նրա առջև, մեծարելով նրան, ինչպես մի թագուհու: Կինը նախորդի պես, մի հմայիչ ժպիտ պարգևեց նրան ու հեռացավ: Վերադառնալով մեզ մոտ, Մանոլոն բացականչեց.

           

- Տեսա՞ք, ի՞նչ հետույք ուներ: Այդպիսի հրաշալի հետույք վաղու՜ց չէի տեսել, - օօ՜հ, օօ՜հ, ինչպիսի հաճույքով կգրկեի այդ սքանչելի հետույքը…

           

- Բա այս մեկը՜… Ի՞նչ գեղեցիկ աչքեր ու վարսեր ունի… Ա՜խ, ինչպիսի հաճույքով կշոյեի նրա սաթի պես սև ու փայլուն վարսերը…

           

Այսպես, շարունակ ամբողջ օրը սիրալիր, հիացական ու հարգալից վերաբերմունք ցույց տալով գեղեցիկ կանանց, երբեմն էլ մեզ նման մարդկանց հետ զրուցելով այդ նույն կանանց մասին, նա երջանիկ անցկացնում էր աշխատանքային օրը: Ըստ երևույթին, կանանց դուր էր գալիս նրա կնամեծար վերաբերմունքը, քանի որ կարծես, գեղեցկության ստուգահանդեսի միջով անցնելով, մեկ անգամ ևս համոզվում էին իրենց բաղձալի լինելու մասին, այն էլ՝ փորձված տղամարդու աչքերով: Ընդհանրապես Ամերիկայի կանայք, երբ զգում են տղամարդկանց հիացական ու սևեռուն հայացքն իրենց վրա, փորձում են պատասխանել շնորհակալական ժպիտով՝ գնահատականի արժանանալու համար, նույնիսկ զուգընկերոջ կամ ամուսնու հետ գտնվելիս: Մանոլոն բարձր գնահատականի էր արժանացնում գեղեցիկ կանանց, բայց ոչ հետապնդում: Այդքանն էլ բավական էր նրան, որպեսզի երջանիկ զգար իրեն, իսկ ամենակարևորը տեղի կունենար տանը, օրվա ընթացքում կուտակած ա՜խերով ու օօ՜հերով պրկված սեռական ամբողջ էներգիան կպարպվեր՝ իրեն անհամբերությամբ սպասող սիրատոչոր Էրմինիայի հյուրնկալ գրկում:    

           

Երբ մենք դուրս եկանք խանութից, Մանոլոն, մի կողմ քաշված, մտամոլոր ինչ որ նկարներ էր ուշադիր դիտում: Երևի, իր հմայիչ սիրեցյալի, Էրմինիայի անպարկեշտ լուսանկարներն էին դրանք: Միգուցե սքանչելի ու հրապուրիչ կանանցով հիանալով, նա պարզապես Էրմինայի մաշող կարոտն է՞ր առնում, ո՞վ գիտե… Միգուցե և նա լպիրշ տղամարդ չէր, այլ նվիրված ու կրքոտ սիրահար…

           

- Արի՛ մի տեղ նստենք ու մի քիչ ժամանակ անկացնենք: Կարող ենք նաև զրուցել, թեկուզ այդ արտառոց զույգի՝ Մանոլոյի ու Էրմինիայի մասին, - կատակեց Ջոզեֆը:

           

- Որտե՞ղ, - հարցրեցի ես, - մեքսիկական «Frida Mexican Cuisine»-ու՞մ, իտալական «Deluca’s Italian Deli»-ու՞մ, թե՞ ճապոնական «Katsuya»-ում:

           

- Ավելի լավ է նստենք «The Cheesecake Factory»-ում: Այնտեղ շատ համեղ պաղպաղակ են տալիս, բացի այդ ռեստորանի բացօթյա հատվածից շատ լավ երևում են երգող շատրվանները, - առաջարկեց Ջոզեֆը:

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

2 մարտի, 2018թ.