Փայտոչիլային իրարանցում (ուրվանկար)

Իմ կարծիքով տանը բնակություն հաստատող բազմաթիվ միջատներից ամենասարսափելին դա փայտոչիլն է: Այո՛, այո՛, մի՛ զարմացեք: Ո՛չ ճանճերը, ո՛չ մոծակները, ո՛չ մրջյունները, և ո՛չ էլ, օրինակի համար, խավարասերներն այդքան սարսափելի չեն, ինչքան այդ զզվելի ու արնախում արարածները… Ապշեցուցիչ է, որ նրանք հանդիպում են նույնիսկ այնպիսի զարգացած ու բարձր կենսամակարդակ ունեցող երկրներում, ինչպիսին են՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները: Օրինակ, ըստ վիճակագրության, Կալիֆորնիա նահանգի՝ բնակարանների 30 տոկոսում վխտում են այդ «սրիկաները» և բառիս բուն իմաստով անարգելք ծծում «անմեղ մարդկանց» արյունը… Փայտոչիլներ կան անգամ Կալիֆորնիայի ամենամաքուր ու օրինակելի քաղաքում, ինչպիսին հայաշատ Գլենդեյլն է, որտեղ ապրում էր Հակոբն իր կնոջ՝ Կարինեի և երիտասարդ որդու՝ Գևորգի հետ:

           

- Օ՜ֆ, մոծակներ են հայտնվել մեր բնակարանում, - գանգատվեց Հակոբն առավոտյան սուրճ խմելիս, ամբողջ մարմինս քոր է գալիս նրանց խայթոցներից:

           

- Իսկ ինչու՞ ինձ չեն կծում, - զարմացավ Կարինեն:

           

- Ինձ էլ չեն կծում, - ասաց Գևորգը, - մա՛մ ջան, իմ ու քո արյունները քաղցր չեն, ինչպես հայրիկինը, - կատակեց նա:

           

- Իսկապես զարմանալի է, բարձրաձայն մտորեց Հակոբը, - ինչքան ինձ է հայտնի՝ մոծակները, մարդկանց խայթելիս, խտրականություն չեն դնում: Եթե մոծակներ չեն, այդ դեպքում ինչե՞ր են:

           

Այդ նույն բազմաբնակարան, երկու հարկանի շենքում, որտեղ վարձակալությամբ երկրորդ հարկում ապրում էր Հակոբի ընտանիքը, ամիսներ առաջ մեկ ուրիշ հայկական ընտանիք էր ապրում առաջին հարկում, ճիշտ լվացքատան կողքին, ովքեր Միացյալ Նահանգներ էին մուտք գործել անօրեն կերպով՝ Մեքսիկայից: Ամուսինը երկու ամսով կալանավորվել էր Միացյալ Նահանգների Ներգաղթի ծառայության կողմից, իսկ կինը և 17 տարեկան անչափահաս որդին անարգելք ժամանել էին Գլենդեյլ: Երբ նա վերադարձավ կալանավայրից, իր հագուստների հետ փայտոչիլներ էր բերել, որոնք վխտում են բանտերում, զորանոցներում, անօթևանների կացարանններում և այլ համանման վայրերում: Այդ մասին նրանք էլ գլխի չէին ընկնում և անընդհատ բողոքում էին հարևան կենվորներին, որ շենքում մոծակներ կան, որոնք անխնա կծում են իրենց ու չեն թողնում քնել: Նրանք հաճախ էին ցույց տալիս իրենց թևերի ու ոտքերի բաց մասերում խայթոցների հետևանքով կարմրած տեղերը ու անդադար հարցնում.

           

- Իսկ Ձեզ չե՞ն կծում: Կոտորվեցի՜նք, էլ չենք դիմանում…

           

Հետո՝ լռեցին, բայց սկսեցին տարօրինակ վարքագիծ դրսևորել. սկզբում բնակարանից դուրս նետեցին նոփ-նոր բազմոցը, որ բոլորովին  վերջերս էին գնել, այնուհետև՝ վերմակները, մահճակալի ծածկոցները, բազմաթիվ հագուստներ... Հետաքրքրվողներին բացատրում էին, որ ավելի ընտիրն են ուզում գնել: Չափազանց մաքրասեր դարձան՝ ամեն օր, առավոտից երեկո լվացք էին անում՝ մյուս կենվորների արդարացի դժգոհությունն առաջացնելով, քանի որ օրվա մեծ մասը շենքի ընդհանուր լվացքատունը միայն իրենք էին զբաղեցնում:

           

- Կարինե՛, լվացքատունն ազատ է… Քանի դեռ ներքևի տարօրինակ կենվորները չեն զբաղեցրել, շու՛տ մեր լվացքի շորերն իջեցրու այնտեղ, - ուրախ լուր հայտնեց Հակոբը՝ զբոսանքից հետ վերադառնալիս:

           

- Իսկապե՞ս, անհավատալի է, Հակո՛բ ջան: Հիմա գնում եմ, - ու գրեթե վազելով, իջավ լվացքատուն:

           

Կարինեն սկզբում գործի դրեց լվացքի մեքենան, որն աշխատում էր 25 ցենտանոց հինգ մետաղադրամներով, այնուհետև լվացված ու քամված շորերը տեղափոխեց էլեկտրական չորանոց՝ երեք 25 ցենտանոցներով աշխատեցնելով այն: Նա չորացած շորերը տեղավորեց լվացքի համար նախատեսված պլաստմասսե զամբյուղի մեջ և դրեց լվացքի մեքենայի կողքի՝ սեղանիկի վրա, որպեսզի կարգի բերի լվացքատունը: Այդ պահին, Մեքսիկայով ժամանած հարևանուհին՝ Գայանեն իր լվացքը բերեց, զամբյուղով տեղավորեց Կարինեի լվացքի կողքին և դուրս եկավ, հնարավորություն տալով նրան վերջացնելու իր գործը: Վստահաբար կարելի է ասել, որ հենց այդ պահից էլ փայտոչիլները տեղափոխվել էին Գայանեի լվացքի զամբյուղից Կարինեի զամբյուղի մեջ:

           

Անցավ տաս օր: Գայանեի ընտանիքը տեղափոխվեց ուրիշ վարձու բնակարան Գլենդեյլի մի այլ թաղամասում: Նրանք իրենց հետ ոչինչ չվերցրեցին, բացի անձնական որոշ հագուստներից, որոնք լվացին և խնամքով չորացրեցին լվացքատան չորանոցում ամենաբարձր ջերմաստիճանի տակ: Բնակարանը վերանորոգող մեքսիկացի բանվորներն իրերի մի մասը տեղափողեցին, մի մասն էլ պարզապես դուրս նետեցին: Կարինեն մեկ ամսով մեկնեց Հայաստան:

           

Հակոբը շարունակվում էր քորվել: Մի քանի օր անց Գևորգն էլ սկսվեց քորվել: Նա գիշերվա կեսին զարթնեց ու բացականչեց.

           

- Հայրի՜կ, ինձ էլ են կծում: Արի՛ վառենք լույսը ու տեսնենք, թե ի՞նչ միջատներ են մեզ կծում:

           

Երբ լույսը վառեցին, սպիտակ պատերի ու առաստաղի վրա փոքրիկ, կլորիկ, սև միջատներ էին անշտապ շարժվում: Մի քանիսին Հակոբը հեշտությամբ բռնեց անձեռնոցիկի օգնությամբ և գցեց փոքրիկ ապակյա սրվակի մեջ, որպեսզի առավոտյան համացանցի միջոցով պարզի, թե ի՞նչ միջատներ են:

           

- Կարող է փայտոչիլներ են, տղա՛ս: Արի՛ ստուգենք անկողինները:

           

Անկողնային սպիտակեղենի վրա հայտնաբերվեցին մի քանի կարմիր արյան բծեր, իսկ սպիտակ սավանների՝ կարերի երկայնքով շատ փոքրիկ, մուգ կարմիր գնդիկներ ու մի քանի հատ նույն միջատներից: Մուգ կարմիր գնդիկները երևի նրանց ձվերն էին… Այլևս գրեթե կասկած չկար, որ դրանք փայտոչիլներ էին: Իմիջիայլոց, «փայտ» բառը ոչ մի կապ չունի այդ միջատների հետ: Այնպես որ՝ այնքան էլ դիպուկ չէ նրանց հայկական անվանումը: Այդ միջատները, օժտված լինելով հատուկ հոտառությամբ, զգում են մարդկանց հոտը, հատկապես քրտինքը, որի շնորհիվ էլ դյուրությամբ գտնում ու ծծում են նրանց արյունը: Փայտոչիլներն ինքնուրույն չեն տեղափոխվում մի բնակարանից մյուսը, այլ բերվում են հագուստի, զանազան փալաս-փուլուսի հետ, ինչպես դա կատարվեց Հակոբենց դեպքում: Փայտոչիլներ են լինում նաև ամերիկյան ավտոբուսների մեջ, որով երթևեկում են նաև անօթևանները, ովքեր շատ փնթի են, քանի որ հնարավորություն չունեն հաճախ լողանալու ու լվանալու իրենց հագուստները: Որոշ հագուստի պահեստներում ու խանութներում նույնպես կարելի է հանդիպել այդ արնախումներին, այսինքն հնարավոր է անգամ նոր գնված հագուստների հետ նրանք  մուտք գործեն Ձեր բնակարան:

           

Առավոտյան Հակոբն անկողնային սպիտակեղենը դրեց պլաստմասսե թասի մեջ, վրան եռացած ջուր և քլորաջուր լցրեց, որպեսզի ոչնչացնի թե՛ փայտոչիլներին, և թե՛ նրանց ձվերին, դրսում թափ տվեց ներքնակները, բարձերն ու վերմակները, փոշեծծեց ամբողջ բնակարանն ու օճառով խնամքով լվաց բնակարանի հատակը: Օրվա ընթացքում տնտեսական ապրանքնրերի խանութից գնեց քիմիական միջոցներ՝ նրանց վերջը տալու համար։ Համարյա զուր ջանքեր․․․ Ճիշտ է՝ փայտոչիլների թիվը խիստ կրճատվեց, բայց չվերացան։ Հակոբն իրեն պարտված համարելով, մեկ շաբաթ  անց դիմեց շենքի կառավարչին․

           

- Վահի՛կ, խնդրում եմ, չէ-չէ, աղաչում, փրկի՛ր մեզ  այս արնախումներից։ Ամեն ինչ փորձեցի․ օրնիբուն մաքրում եմ բնակարանը, լվանում մեր հագուստներն ու կենցաղային պարագաները, այևս ուժ չունեմ պայքարելու, հույսս դու ես․․․Մի բան էլ կա․ հարևան կենվորները վախից այլևս լվացքատնից չեն օգտվում։ Նրանք էլ են մեղք։ Դեռ լավ է, որ ինձ չեն մեղադրում։

           

Կառավարիչը, որ տարիների փորձ ուներ, ասաց․

           

- Հանգսիտացի՛ր ու այլևս մի նեղվի՛ր, ես դրանց մի օրում կվերացնեմ։ Ինչպիսի՜ միջատների ասես, որ չեմ վերացրել այս բնակարաններից, փայտոչիլն ինչ է, որ չվերացնեմ․․․

           

Հաջորդ օրը Վահիկն իր հետ բերեց վեց մետաղյա գլանաձև տուփեր, որոնք տեղադրեց ամբողջ բնակարանով մեկ՝ միմյանցից հավասար հեռավորությունների վրա: Այդ տուփերի վրա կոճակներ կային, որոնք սեղմելիս թունավոր գազ էր ժայթքելու ու թունավորելու ամբողջ բնակարանի օդը: Շնչելով այդ օդը փայտոչիլները սատկելու էին մեկը մյուսի հետևից: Հակոբն ու Վահիկը փակեցինք բնակարանի բոլոր պատուհանները ու ամբողջ չորս ժամ թողեցին այդ անզգամներին այդտեղ, հուսալով որ իսպառ կազատվեն նրանց այդքան անցանկալի ներկայությունից: Չորս ժամ անց, բնակարանը մի լավ օդափոխելուց հետո զննելիս՝ նկատեցին, որ բավականին թվով փայտոչիլներ սատկել էին, բայց դեռևս կենդանի մնացածներ էլ կային, հատկապես սպիտակեղենի ծալքերում ու անկողնում:

           

-  Հանձնվու՜մ եմ, հանձնվու՜մ եմ, - ասաց Վահիկը, - կհրավիրենք մասնագետների: Հուսով եմ, որ նրանք կկարողանան ոչնչացնել այս աներեսներին:

Իրոք, Գլենդեյլից 24 մղոն հեռավորության վրա գտնվող Քանոգա Փարկ քաղաքի (Canoga Park)՝ «Zenit Environmental Pest Control» ընկերության աշխատակից Սքոտը հավաստիացրեց նրանց, որ ի վիճակի է ամբողջովին կտրելու նրանց քոքը այդ բնակարանից և այդպես էլ եղավ: 

- Աղաչում եմ, Սքոտ, փրկի՜ր մեզ, փրկի՜ր մեր կյանքն այդ արնախումներից, էլ չենք դիմանու՜մ, ուժասպա՜ռ ենք, - բացականչեց Հակոբը:

- Փայտոչիլներին հնարավոր չէ վերացնել թունաքիմիկատներով, - ասաց Սքոտը, - պետք է զրկել նրանց սերունդ տալու հնարավորությունից: Ես հատուկ ստերոիդներ կցողեմ Ձեր բնակարանում և ընդամենը երկու շաբաթ անց, քանի որ փայտոչիլների կյանքի տևողությունը հենց այդքան է, նրանց հետքն անգամ չի մնա Ձեր բնակարանում, հավատացե՛ք ինձ:  

- Կարծես, դրանցից ազատվելով, բնակարանն էլ ընդլայնվեց, ապրելն էլ դարձավ հեշտ ու երջանիկ, -ասաց Հակոբը Կարինեին սկայպով (skype):

- Հասկանում եմ, - ասաց Կարինեն, - դեռ լավ է, որ դրանք իմ ճամպրուկներով չհասան Երևան: Պատկերանցու՞մ ես՝ ի՞նչ կլիներ մեր երևանյան բնակարանի վիճակը…

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

18 հունիսի, 2018թ.

Հինգ պոնչիկ՝ կոմերիտմիություն ընդունվելու համար

Խորհրդային Միությունը մի երկիր էր, որտեղ շատ մեծ տեղ էր հատկացված համայնավարական կուսակցության գաղափարախոսությանը՝ մամուլի, ռադիոյի հեռուստատեսության և այլ հնարավոր միջոցներով: Այդ հսկայական, անծայրածիր երկրում կային նաև պահուստային՝ 7-9 տարեկան մանուկ հոկտեմբերիկների, 10-15 տարեկան դեռահաս պիոներների և 15-28 տարեկան պատանի-երիտասարդ կոմերիտականների կազմակերպություններ՝ խորհրդային մարդկանց դեռ մանկուց համայնավարական գաղափարներով տոգորելու համար:

           

Ես այն ժամանակ սովորում էի միջնակարգ դպրոցի վերջին՝ տասներորդ դասարանում: Չնայած լավ էի սովորում, բայց դեռևս կոմերիտական չէի: Ինձ նման ևս մի քանի հոգի կար, որ դեռ չէր ընդունվել կոմերիտմիության շարքերը: Այդ պատճառով մեզ բոլորիս կանչեցին դպրոցի՝ տնօրենի առանձնասենյակը, որտեղ ներկա էին նաև դպրոցի ուսմասվարը և կոմերիտմիության քարտուղարը: Նրանք հերթով մեզ նախատեցին, կշտամբեցին և ամոթանք տվեցին մեր «անտարբերության» համար:  

           

- Մենք մեղավոր չենք, մինչև հիմա մեզ ոչ ոք ոչինչ չի ասել, թե ինպե՞ս և ե՞րբ պետք է ընդունվեինք կոմերիտմիության շարքերը, - գրեթե միաձայն գանգատվեցինք մենք:

           

Իսկապես, մենք բոլորս էլ անհանգստանում էինք, որ մինչև հիմա կոմերիտականներ չէինք, քանի որ դա մեր օգտին չէր: Մենք լսել էինք, չնայած չգիտեինք որքանով է դա ճիշտ, որ առանց կոմերիտական դառնալու, հնարավոր չէր դպրոցն ավարտելուց հետո բարձրագույն ուսումնական հաստատություն դիմում ներկայացնել՝ ընդունելության քննություններին մասնակցելու համար, աշխատանքի ընդունվել և նույնիսկ խնդիրներ կարող էին ծագել զինկոմիսարիատների հետ:

           

Դպրոցի տնօրենը շրջվելով դեպի կոմերիտմիության քարտուղարը, ով տասներորդ դասարանցի մի վտիտ աղջիկ էր, ահարկու հայացք նետելով նրա վրա, գոռաց.

           

- Ինչու՞ մինչև հիմա այս աշակերտներին չես բացատրել և չես օգնել կոմերիտմիության շարքերը ընդունվելու, քեզ եմ հարցնում, պատասխանի՛ր:

           

Թե՛ դպրոցի խստապահանջ տնօրենը, և թե՛ նրա կամակատար ուսմասվարը համայնավարական կուսակցության անդամներ էին, և իրենց սրբազան պարտքն էին համարում դպրոցի կոմերիտմիության գործերին ուշի-ուշով հետևելն ու խառնվելը: Եթե մի բան այնպես չլիներ, ինչպես հարկն էր, ապա անպայման կարգապահական տույժի կենթարկվեին ամենից առաջ դպրոցի՝ համայնավարական կուսակցական բյուրոյի, իսկ հետո՝ շրջանային համայնավարական կոմիտեի կողմից:

           

Կոմերիտմիության քարտուղարը խոստացավ մեզ հանգամանորեն հրահանգավորել՝ կոմերիտմիության շարքերը ընդունվելու համար: Հաջորդ օրն իսկ նա մեզ բաժանեց կոմերիտմիության կանոնադրության գրքույկները՝ քննության պատրաստվելու համար: Մենք, մի քանի օր շարունակ, սերտում էինք կոմերիտմիության կանոնադրությունը, քանի որ մեզ ասել էին, որ շատ խիստ են քննում: Այնուհետև դպրոցի կոմերիտմիության քարտուղարը պայմանավորվեց կոմերիտմիության շրջանային կոմիտեի հետ, որտեղ մեզ քննելու և կոմերիտմիության շարքերն էին ընդունելու:

           

Պայմանավորված օրը մենք, թվով 3 հոգի, կոմերիտմիության շրջանային կոմիտեի գրասենյակ ներկայացանք դպրոցի ցուցակ-ուղեգրով: Մեզանից յուրաքանչյուրը բերել էր իր հետ նաև երկու լուսանկար, կոմերիտմիության անդամատոմսերի համար: Ընդարձակ ընդունարանի պատերին կախված էին հեղափոխության առաջնորդ Վ. Լենինի, համայանավարական գաղափարախոսության հիմնադիրներ Կ. Մարքսի, Ֆ. Էնգելսի և Խորհրդային միության համայնավարական կուսակցության գլխավոր քարտուղար Լ. Բրեժնևի մեծադիր լուսանկարները: Ընդունարանում որոշ ժամանակ սպասելուց հետո, մի քանի սև, կաշեպատ դռներից մեկը բացվեց, և այնտեղից դուրս եկավ բարձրահասակ, զուգված-զարդարված, գեղեցիկ հագնված, 23-24 տարեկան մի  աղջիկ:

           

- Բարև ձե՛զ, - ասաց նա, - լավ ե՞ք պատրաստվել: Գիտեք չէ՞, որ հանձնաժողովը երեք հարց է տալու: Եթե հարցերից երկուսին պատասխանեք, ապա ձեզ բախտ կվիճակվի ընդունվելու փառապանծ ՀԼԿԵՄ (Հայատանի Լենինյան կոմերիտմիության երիտասարդական միություն) շարքերը, հակառակ դեպքում ձեզ ժամանակ կհատկացվի վերապատրաստվելու և նորից վերահանձնելու համար: Հասկացա՞ք: Տաս րոպեից ձեզ ներս կկանչեն:  

           

Տաս րոպեն անցավ, բայց ոչ ոք մեզ ներս չէր կանչում: Մեր անհանգստությունը քանի գնում՝ աճում էր: Արդեն հոգնել ու ձանձրացել էինք անընդհատ կոմերիտմիության կանոնադրության նույն հարցերը սերտելուց: Քիչ անց նույն աղջիկը դուրս եկավ և ժպտալով ասաց.

             

- Ձեր բախտը բերեց, էրեխեք… Քանի որ ընդմիջման ժամ է, գնացե՛ք ամեն մեկդ հինգական պոնչիկ բերե՛ք, իսկ մինչ այդ մենք ձեր անդամատոմսերը կպատրաստենք: Գոհ ե՞ք:             

           

Մենք անմիջապես դուրս թռանք ընդունարանից՝ պոնչիկ գնելու: Երբ վերադարձանք, արդեն մեր կոմերիտմիության անդամատոմսերը պատրաստ էին:

           

- Հեշտ անցա՞վ քննությունը, տվածս խորհուդներն օգնեցի՞ն, - դպրոցում հարցրեց մեզ կոմերիտմիության քարտուղարը:

           

- Այո՛, անհամեմատ հեշտ, - պատասխանեցինք մենք:

           

- Այդպես էլ պետք է լիներ, որովհետև լավ էիք պատրաստվել, - ժպտաց նա:

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

13 փետրվարի, 2018թ.

«Շնորհակալությու՛ն, բարի պարո՛ն՝ այսքա՜ն ազնիվ լինելու համար» (ուրվանկար)

Ինչքա՜ն մեղք են անտուն, անօթևան մարդիկ: Սիրտդ կտոր-կտոր է լինում, երբ նայում ես նրանց: Անտունները հատկապես շատ են Կալիֆորնիայի հարավային շրջաններում: Չէ՞ որ այդ տեղերում նույնիսկ ձմռանը տաք է, ցերեկը՝ առվազն՝ 25⁰C, իսկ գիշերը՝ նվազագույնը՝ 10⁰C: Նրանք վատ են հագնված, իրենց ունեցած-չունեցածը պահում են հսկայական գլորվող ճամպրուկների, կամ էլ սուպերմարկետներից գողացված անվասայլակների մեջ, իսկ տարրական սանիտարա-հիգիենիկ պայմաններից զրկված լինելու պատճառով ահավոր փնթի, կեղտոտ ու անլվա են: Անտունների հետ ոչ ոք չի շփվում: Նրանք «մեկուսացված» են հասարակությունից: Երբեմն անտունները միմյանց հետ են շփվում, այն էլ, փալաս-փուլուսի կամ արևի տակ տաքուկ տեղ գրավելու համար, կռվելիս: Երևի այդ «մեկուսացվածության»  պատճառով է, որ անտուններն ինքնամփոփ են դառնում և, եթե խոսում են, ապա իրենք՝ իրենց հետ, այն էլ՝ բարձրաձայն ու կցկտուր: Այդ պատճառով էլ անցորդները նրանց խելագարի տեղ են դնում և փութաջանորեն շրջանցում կամ խուսափում նրանցից: Ցավոք սրտի, թեև քիչ թվով, բայց կան նաև անտուն հայեր…

           

Չարախոս մարդկանց կարծիքով, անտուններին կամ անօթևաններին դուր է գալիս այդպիսի կյանքը, այսինքն՝ չաշխատելը, թափառելը, որտեղ պատահի գիշերելը, փողոցային կռիվներին ու քաշքշուկներին մասնակից դառնալը, հարբեցողությունը, թմրամոլությունը և այլն, բայց դա բոլորովին էլ այդպես չէ՛, իհարկե՛, այդպես չէ՛…

           

Կառավարությունը որոշ չափով օգնում է նրանց. ապահովում է անվճար բժշկական ծառայություններով, սննդի քարտերով (Food Stamps) և գիշերային կացարաններով (Shelters), բայց դա միայն այն նվազագույնն է, որ տրամադրվում է այդ դժբախտներին… Այդ պատճառով նրանց մեծ մասը ստիպված է նաև փող մուրալու կամ էլ՝ զանազան պլաստմասսայե շշեր ու անոթներ հավաքել փողոցներից ու աղբարկղներից՝ վերամշակման հանձնելու նպատակով և այդ կերպ գեթ մի չնչին գումար վաստակելու հնարավորություն ունենալ…

           

Գլեն Ջեյմսը դեռևս հինգ տարի առաջ, մինչև աշխատանքը կորցնելը և անօթևան դառնալը, աշխատում էր Բոստոնի դատարաններից մեկում՝ որպես փաստաթղթեր կազմող, իսկ հիմա նա հիսունն անց է ու աշխատանք չունի: Գլենը կարող էր աշխատանք գտնել, եթե չունենար, այսպես կոչված, Մենիերի հիվանդությունը (Meniere's disease), որը նոպաների ժամանակ առաջացնում է անհավասարակշռության զգացում, գլխացավ, գլխապտույտ և լսողության զգալի վատթարացում: Մի խանգարիչ հանգամանք ևս կա, թեև ռասայական խտրականությունը և սեգրեգացիան (segregation-սպիտակամորթների հետ նույն հասրակական վայրում գտնվելը) Միացյալ Նահանգներում վաղուց արգելված է օրենքով, բայց դեռևս լիովին չի անհետացել, հատկապես՝ սպիտակամորթ մարդկանց գիտակցությունից: Այդ պատճառով նաև, նրան՝ որպես սևամորթի, այնքան էլ հեշտ չէ աշխատանք գտնելը: Գլենը միայնակ է, բայց ունի քույր, ով մեծ սիրով կընդուներ նրան իր հարկի տակ, բայց նա չի ուզում նեղություն պատճառել նրան ու նրա ընտանիքի անդամներին: Ամեն օր Գլենն առավոտյան, մի մեծ, սև տոպրակ ձեռքին, դուրս է գալիս անօթևանների կացարանից և գնում է թափառելու Մասաչուսեթս նահանգի մայրաքաղաքի՝ Բոստոնի կենտրոնական փողոցներով, զանազան թափոններ, որպես երկրորդական մշակման հումք, հավաքելու: Գլենը չի տրտնջում և գոհ է թե՛ Աստծո գթասիրտ ողորմածությունից, և թե՛ կառավարությունից՝ իրեն ցուցաբերած աջակցության համար: Նա հիմնականում հաղորդակցվում է Աստծո հետ՝ կիսում է իր խոհերն ու մտահոգությունները և, մեկ էլ հանգստանալիս, ռադիո ունկնդրում մի փոքրիկ ռադիոընդունիչով, որ պատահաբար գտել էր աղբարկղներից մեկում: Նրա սիրած ռադիոկայաններն են՝ NPR-ը, որտեղից լուրեր է լսում և, իհարկե՛, քրիստոնեական ռադիոկայանները՝ ճշմարիտ ու անկեղծ հավատի վերաբերյալ: Գլենը ջերմեռանդորեն հավատում է Աստծուն: Ամեն օր մի քանի անգամ կիսաձայն արտասանում է «Հայր մերը».

«Հայր մեր, որ յերկինս ես,
Սուրբ եղիցի անուն Քո,
Եկեսցէ արքայություն Քո,
Եղիցին կամք Քո,
Որպէս յերկինս և յերկրի։

Զհաց մեր հանապազորդ

Տո՛ւր մեզ այսօր….»

և Աստծո տաս պատվիրանները. «Մի սպանի՛ր, մի շնացի՛ր, մի գողացի՛ր….»: Նա նաև իր գոհունակությունն է հայտնում Աստծուն, որ ապրում է այս երկրում, որտեղ իր նմանները գոնե ապահովված են գիշերային կացարաններով, ուտելիքով, անվճար բժշկական ծառայություններով և այլն և, որ դատապարտված չեն ցրտից սառչել կամ էլ սովամահ լինել, ինչպես շատ ու շատ երկրներում:

           

Ամառային մի շոգ օր թափառելուց հոգնած Գլենը, արևից պատսպարվելու համար, նստեց «T.J. Maxx» խանութի՝ առջևի քաթանե ծածկի տակ, կողքին տեղավորելով սև, մեծ տոպրակը, որը կիսով չափ արդեն լցված էր զանազան երկրորդական մշակման թափոններով: Մինչ մարդիկ աշխուժորեն ներս ու դուրս էին անում խանութի ապակեպատ դռներով, նա գրպանից հանեց փոքրիկ ավետարանը և սկսեց կարդալ 27-րդ գլուխը. «Երբ  լույսը բացվեց, բոլոր բարձր և միջին դասի հոգևորականները Հիսուսի դեմ դավադրություն սարքեցին, և Նրան, առաջնորդեցին, Հռոմեական կայսր Տիբերիուսի կողմից նշանակված կառավարչի՝ Պիղատոս Պոնտացու մոտ՝ մահվան դատապարտելու խնդրանքով….»: Մի քիչ այն կողմ մի երիտասարդ չինացի տղա, կողքի շրջված անվասայլակի վրա նստած, ախորժակով բրդուճ էր ուտում: Նրա կողքին նույնպես մի սև տոպրակ էր դրված, ավելի փոքր չափի, քան Գլենինը: «Խե՜ղճ տղա, - մտածեց Գլենը, - երևի նա էլ, ինձ նման, անօթևան է և թափառելով թափոններ է հավաքում…»: Քիչ անց տղան անհետացել էր, միայն սև տոպրակն էր մնացել: Գլենը տոպրակում 2,400 դոլար կանխիկ փող, մոտ 39,500 դոլարի ճանապարհորդական չեկեր, անձնագիր և այլ կարևոր փաստաթղթեր հայտնաբերեց: Նա, առանց վարանելու, անմիջապես ուղևորվեց մոտակա ոստիկանական բաժանմունք և հանձնեց գտածը: 

           

Չինացու անձնագրի միջոցով դժվար չեղավ նրան գտնելը և ոստիկանական բաժանմունք հրավիրելը՝ տոպրակն ամբողջությամբ վերադարձնելու համար: Պարզվեց, որ չինացի երիտասարդը եկել էր Միացյալ Նահանգներ Չինաստանից՝ ուսանելու համար: Չինացի ուսանողն անձամբ շնորհակալություն չհայտնեց Գլենին և ոչ էլ պարգևատրեց նրան՝ թեկուզ մի աննշան գումարով:

           

Հատուկ նշանակված օրվա կեսօրին Բոստոնի ոստիկանության հանձնակատար Էդվարդ Դևիսը հանդիսավորությամբ պատվոգիր հանձնեց Գլեն Ջեյմսին՝ ցուցաբերած աննախադեպ ազնվության համար: Ներկաները մի քանի դոլարով, ով ինչքան կարող էր, դրամական օգնություն ցուցաբերեցին, իսկ Բոստոնի քաղաքապետի թեկնածու Չարլզ Յանսին նրան յոթ դոլար տվեց: Գլենը շնորհակալություն հայտնեց բոլորին և ասաց, որ չնայած «օրհնյալ» սննդի քարտ ստանալուն, ինքն այդ դրամի կարիքն ունի՝ լվացքի, տրանսպորտի, հագուստի և զանազան այլ կենցազային, մանր-մունր ծախսերի համար:

           

Բարեբախտաբար, այսքանով չվերջացավ այս ազնվագույն մարդու պատմությունը: Վիրջինիա նահանգի Միդլոդյան քաղաքի երիտասարդ բնակիչ, 27-ամյա Էթան Ուհիթինգթոնը, ով երբեք չէր եղել Բոստոնում, դրամահավաք կազմակերպեց Գլենի համար համացանցում՝ օգտվելով «Go Fund Me» կայքից: Արդյունքն ապշեցուցիչ էր… Առաջին չորս ժամվա ընթացքում 3,152 դոլար փող հավաքվեց, իսկ հետագա 53 ամիսների ընթացքում՝ 160,257 դոլար… Էթանը, այդ համակրելի ու հրաշալի երիտասարդը, մտադիր էր դրամահավաքի միջոցով հավաքել 250,000 դոլար, որով հնարավոր կլիներ տուն գնել Գլենի համար քրոջ բնակավայրին մոտիկ:

           

Դրամահավաքի մասնակիցները համացանցում շռայլորեն գովաբանում էին թե՛ Գլենին, և թե՛ Էթանին. «Մենք շատ բան սովորեցինք քեզնից, Գլե՛ն», «Աշխարհն ավելի լավը կլիներ, եթե այսպիսի մարդիկ շատ լինեին...», «Աստված օրհնի քեզ… Ի՜նչ լավ է, որ այսպիսի ազնիվ մարդիկ կան աշխարհում…», «Շնորհակալությու՛ն, բարի պարո՛ն՝ այսքա՜ն ազնիվ լինելու համար», «Տղամարդը, որ սկսել է այս դրամահավաքը, նույնքան դրվատանքի է արժանի, ինչքան այն մարդը, ով վերադարձրել է գտածը»….

           

Տեղին է հիշել Վարպետի՝ Ավետիք Իսահակյանի խոսքերը. «Աշխարհում լավ մարդիկ ավելի շատ են, քան՝ վատ: Հակառակ դեպքում աշխարհը վաղուց կործանված կլիներ»: Իրո՛ք, Գլեն Ջեյմսի և Էթան Ուհիթինգթոնի նման առաքինի ու ազնիվ մարդկանց շնորհիվ է, որ աշխարհը դեռ չի կործանվել…

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

7 փետրվարի, 2018թ.

Բարիգա (ուրվանկար)

Քանի որ Լոս Անջելեսի «Super King» ուտելիքի սուպերմարկետն ամենախոշորն է, ես ամբողջ շաբաթվա ուտելիքը գնում եմ այնտեղից: Ամեն չորեքշաբթի, առավոտյան լինում եմ այդ սուպերմարկետում և լիքը լցնելով իմ հնամաշ, բայց շատ սիրելի ավտոմեքենայի՝ ճապոնական արտադրության՝ «Toyota  Cressida»-ի բեռնախցիկն ուտելիքով, վերադառնում եմ տուն: Երբեմն էլ, բայց ոչ հաճախ, այնտեղ եմ գնում տիկնոջս հետ: Այդ օրերին պետք է, բնականաբար, համբերությամբ զինվեմ, քանի որ կանայք շատ դանդաղ են զուգվում-զարդարվում տնից դուրս գալիս: Ամուսնացած տղամարդիկ ինձ կհասկանան, չէ՞ որ նրանք նույնպես, ամենայն հավանականությամբ, հայտնվում են այդպիսի իրավիճակներում, այն էլ՝ բազմաթիվ անգամներ… Չնայած այդ հանգամանքին, կանանց մեծ մասը, տնային տնտեսություն վարելիս, չափազանց գործունյա է ու արագաշարժ, էլ չեմ խոսում աշխատող կանանց մասին, հակառակ դեպքում չէին հասցնի անել և ո՛չ մի բան՝ ճաշ եփել, տուն հավաքել, լվացք անել, արդուկ անել, երեխաների կամ թոռների դաստիարակությամբ զբաղվել և էլի շատ ու շատ բաներ:

           

- Կգա՞ս ինձ հետ, գնում եմ «Super King», - ասացի կնոջս մի չորեքշաբթի առավոտյան:

           

- Կգա՛մ, - կարճ պատասխանեց նա, - մի տաս րոպեից պատրաստ կլինեմ:

           

Անկասակած, եթե կինն ասում է՝ տաս րոպեից պատրաստ կլինի, ապա աչքիդ առաջ պետք է առնվազն երեք անգամ ավելի ժամանակ ունենաս, այսինքն՝ երեսուն րոպե: Տաս րոպե անց նա, իհարկե՛, դեռ պատրաստ չէր: Ես այդ ընթացքում հասցրեցի հագնվել, լվացվել, սափրվել և նույնիսկ երեկվա «Ասպարեզը» ծայրից ծայր աչքի անղկացրեցի: Մի տաս րոպե էլ՝ հեռուստացույց դիտեցի և համբերությունս հատավ: Որպեսզի ավելորդ տեղը վիճաբանություն չսկսվի մեր միջև, ես դուրս թռա բնակարանից և սկսեցի սպասել նրան փողոցում, ավտոմեքենայիս մեջ՝ ռադիո լսելով:

           

Վերջապես կինս եկավ, փա՜ռք Աստծո… Նա ուշադիր նայեց դեմքիս՝ տեսնելու՝ արդյո՞ք զայրացած եմ, թե՞ ոչ: Ես ձևացրեցի, թե ոչինչ էլ չի եղել: Չգիտեմ հավատա՞ց, թե՞ ոչ: Իմիջիայլոց, ինձ միշտ էլ հետաքրքրել է, թե կանայք ո՞ր դեպքերում են բավարարվածության զգացում ունենում՝ երկար սպասեցնելուց հետո՞, թե՞ միայն այն դեպքերում, երբ ամուսինները համբերությամբ սպասում են նրանց: Ինչևիցե, պատահաբար երկուսիս տրամադրությունն էլ, բարեբախտաբար, բարձրացավ, երբ ռադիով հաղորդեցին մեր սիրած երաժշտությունը՝ Փոլ Սենեվիլի «Ամուսնություն՝ հիմնված սիրո վրա» (Paul de Senneville “Mariage D'amour”) ստեղծագործությունը, որը, չգիտես ինչու, համացանցում հայտնի է որպես Ֆրեդերիկ Շոպենի «Գարնանային վալս» (Frederic Chopin – “Spring Waltz”) անունով, իհարկե՛, ո՛չ  Ֆ. Շոպենի մեղքով:

           

Մի սովորական օր էր՝ արևոտ, լուսավոր ու հաճելի, ինչպես միշտ: Շատ հաճելի էին, հատկապես մայթերը զարդարող կապույտ, մանուշակագույն, վարդագույն, կարմիր, դեղին, սպիտակ գույնի գեղեցիկ ծաղիկներով ամփոփված փթթուն, դեկորատիվ ծառերը, որոնք կարծես նույն տեսակի ծաղիկներից կազմված հսկայական ծաղկեփնջեր լինեին: Երբ կանգնում ես այդ հրաշագեղ ծառերի կողքին և ունկնդրում նրանց վրա թառած գույնզգույն թռչունների դայլայլը, ապա այնպիսի տպավորություն ես ստանում, որ կարծես դրախտում հայտնվեցիր… Այո՛, իսկապես, անչափ հաճելի էր ու գեղեցիկ… Եվ իզուր չէ, որ Լոս Անջելես թարգմանաբար հրեշտակների քաղաք է նշանակում:

           

Լոս Անջելեսի «Super King» ուտելիքի լայնարձակ սուպերմարկետը, սովորականի պես, մարդաշատ էր: Ավտոմեքենաների ընդարձակ կայանատեղում դժվարությամբ մի ազատ տեղ գտա ավտոմեքենայիս համար: Երբեմն այնքան մարդաշատ է լինում, որ նույնիսկ անվասայլակները չեն հերիքում… Այստեղ կարելի է հանդիպել ամենատարբեր ազգությամբ ամերիկացիների՝ չինացիների, վիետնամցիների, կորեացիների, ճապոնացիների, ֆիլիպինցիների, իսպանախոս լատինոների, ովքեր ապրում են Դոմինիկյան հանրապետությունում, Կուբայում, Մեքսիկայում, Պուերտո Ռիկայում, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում, որոնց հայերը, չգիտես ինչու, բոլորին էլ «մեքսիկներ» են անվանում, չնայած անգլերենով «մեքսիկ» բառ չկա, այլ կա «մեքսիկան» (Mexican), որ նշանակում է՝ մեքսիկացի, ինչպես նաև հայերի, արաբների, ռուսների, ուկրաինացիների, բելոռուսների, գերմանացիների և այլոց:

           

Կինս և ես սիրում ենք, հատկապես՝ «Super King» սուպերմարկի՝ ուտելիքի տեսականու բազմազանությունը: Այստեղ Ձեզ կառաջարկեն ամենատարբեր տեսակի բանջարեղեն, կանաչեղեն, մրգեր, մսամթերք, ձկնեղեն, պահածոյացված ուտելիքներ, հյութեր, ալկոհոլային և ոչ ալկոհոլային խմիչքներ, հացամթերք և խմորեղեն, խոհանոցային ու հիգիենայի պարագաներ և այլն, և այլն: Քիչ չեն նաև հայաստանցիներից շատերին անծանոթ սննդի տեսակները, օրինակ՝ յամս (yams), քեյլ (kale), պապայա (papaya), տորտիլա (tortilla), ավոկադո (avocado), տոմատիլո (tomatillo): Սուպերմարկետում առաջարկվող ուտելիքի տեսականին հատուկ հարմարեցված է Լոս Անջելեսում բնակվող գրեթե բոլոր ազգերի, ներառյալ նաև հայերի քիմքին, ճաշակին և խոհանոցին: Հետևաբար, այնքան էլ զարմանալի չէ, որ Դուք, որպես ներգաղթյալ, հանդիպեք այնպիսի ուտելիքի տեսակների, որոնց երբեք չէի՛ք տեսել և չէի՛ք համտեսել Ձեր սիրասուն հայրենիքում…

           

Չնայած չորեքշաբթիները մեզ համար սովորական, միօրինակ էին դարձել՝ «Super King» հաճախելու առումով, սակայն այդ օր անակնկալի եկանք, երբ վճարելիս, դրամարկղի մոտ, գանձապահուհու կրծքին փակցված, անգլերեն գրված նրա անունը կարդացինք՝ BARIGA: Առաջինը դա կինս նկատեց և ասաց.

           

- Ի՜նչ տարօրինակ անուն ունի այս գեղեցիկ աղջիկը:

           

Խորhրդային  տարիներին ապրած գրեթե բոլոր մարդիկ քիչ թե շատ գիտեն ռուսերեն, իսկ ռուսերենով «барыга» նշանակում է՝ գողուն, թմրանյութեր, կասկածելի ծագման ոգելից խմիչքներ վաճառող խաբեբա առևտրական: Ես մտքումս անմիջապես բացառեցի այն հանգամանքը, որ աղջկա ծնողները երբևէ ապրել էին Խորհրդային Միությունում, քանի որ կիմանային այդ անչափ վիրավորական բառի իմաստը և այդպիսի անունով չէին գրանցի նրան: Դեռ ավելին, եթե ռուսական միջավայրում որևէ մեկը հանդգնի մեկ ուրիշին «барыга» անվանել, ապա, ամենայն հավանականությամբ, կռիվ կծագի այդ երկուսի միջև: Նույնիսկ ռուսական պախարակող երգեր կան «барыга»-ների մասին: Ահա՛ մի քառյակ Ալեքսանդր Վեստովի «Բառիգա» երգից՝ 

Барыга грешный – 
Его судьба
Он сам не здешний – 
Его беда.
Весы накулит,
Стрелочка ползёт,
Братвы копейка,
Его не жмёт.

           

Երբ մեր հերթը հասավ, աղջիկը բարևեց մեզ և հարցրեց, թե ինչպես ենք, որովհետև այդպես ընդունված է: Մենք էլ նույն կերպ վարվեցինք: Այնուհետև անգլերենով խնդրեցի.

           

- Please, register my cell phone number for points (խնդրում եմ գրանցեք իմ բջջային հեռախոսի համարը՝ միավորների համար):

           

- OK (շատ լավ):

           

- Seven-four-seven, two-three-one, eight-seven-zero-five (յոթ-չորս-յոթ, երկու-երեք-մեկ, ութ-յոթ-զրո-հինգ):

           

Երբ միավորների ընդհանուր գումարը հասնում է 400-ի, «Super King»-ն անվճար մի քանի տեսակ ուտելիք կամ ապրանքատեսակ է առաջարկում իր մշտական հաճախորդներին՝ 4-5 դոլար արժողությամբ, օրինակ՝ մեկ շիշ ձեթ, մեկ գալոն հյութ, մեկ փաթեթ կաթով սուրճ և այլն՝ գնորդներին հրապուրելու համար: Ընդհանրապես հաճախորդներին շահագրգռելով, ուտելիքի սուպերմարկետ բերելու նպատակով, շաբաթվա մի քանի օրերի ընթացքում որոշ ապրանքատեսակների համար հատուկ գնային զեղչեր (specials) են նախօրոք հայտարարում՝ ընդհուպ մինչև 2-3 անգամ: Նույն նկատառումներից ելնելով մի քանի ուտելիքի տեսակներ էժանանում են նաև նախատոնական օրերի ընթացքում:

           

Աղջիկը շլացուցիչ սպիտակ մաշկ ուներ և կապույտ, գեղեցիկ աչքեր: Պարզից էլ պարզ էր, որ նա լատինո չէր, քանի որ նրանք թուխ մաշկ ունեն: Չկարողանալով զսպել հետաքրքրասիրությունս, հարցրեցի.

           

- Is your name really Bariga? (Ձեր անունն իսկապես Բարիգա է՞):

           

Նա ասաց.

           

- Yes (այո՛):

           

- And do you know that “барыга” in Russian means dealer of stolen goods, drugs and homemade alcohol? (իսկ գիտե՞ք, որ «барыга» ռուսերենով նշանակում է գողացված ապրանքների, թմրանյութերի և տնային պայմաններում պատրաստված ոգելից խմիչքների առևտրական):

           

- Yes, I know (այո, գիտեմ): I am Armenian-American and… (Ես հայ-ամերիկացի եմ և…)

           

- Հայ ե՞ք, - զարմացած ընդհատեցի ես նրան:

           

- Այո՛, հայ եմ, իսկ Բարիգա կնշանակե՝ «Բարի եգար», ո՛չ թե ան, ինչ ըսիք, և արդեն ուրիշներն ալ նույնը ըսած էին քանի մը անգամ:

           

- Իսկ միգուցե փոխեի՞ք Ձեր անունը: Գեղեցիկ աղջիկ եք, և այդ անունը Ձեզ բոլորովին սազական չէ:

           

- Ինչու՞: Ո՛չ: Ես անունս շատ կսիրեմ և երբեք չեմ ուզած փոխել զայն:

           

- Ցտեսությու՛ն, Բարիգա՛:

           

- Երթա՛ք բարով, պարո՛ն, - ժպտալով արձագանքեց նա և փութաջանորեն շարունակեց սպասարկել հաջորդ հաճախորդին:

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

28 դեկտեմբերի, 2017թ.

Արի՛ գրազ գանք…

Պարթևն իր մասնագիտությունն ու աշխատանքը շատ էր սիրում, բայց ամեն անգամ աշխատանքի գնալիս մի տհաճ զգացողություն էր ունենում, քանի որ աշխատանքային ընկերները հաճախ նրան ձեռք էին առնում ու մի լավ հոգու հետ խաղում՝ իր ցածր հասակի և, մանավանդ, այդ հասակին անհամապատասխան անվան համար… Նրանք դա միտումնավոր կամ չարությամբ չէին անում, պարզապես զվարճանում էին՝ չզգալով, թե ինչպիսի՜ մեծ ցավ էին պատճառում նրան:

«Ա՜խր ինչո՞ւ էր ինքը ցածրահասակ. քեռիներն ու մորաքույրերը, հորեղբայրներն ու հորաքույրերը՝ բոլորն էլ բարձրահասակ էին, միայն ինքն էր ցածրահասակ»… Մայրն ասում էր, որ միգուցե ինքը քաշել է մորական պապին, ով այնքան էլ բարձրահասակ չէր: «Էս ի՜նչ զուլում է, որտեղից-որտեղ հենց ե՞ս պիտի քաշեի նրան… Դե՛, արի՜ ու մի հավատա ծագումնաբանության վերաբերյալ այդ նոր գիտությանը՝ գենետիկային: Փաստորեն ես կրում եմ մորական պապիս ցածր հասակին հատուկ գենետիկ կոդը, և միմիայն ես՝ մեր ամբողջ գերդաստանից: Դե՛, արի՜ ու մի ջղայնացիր»:

- Օ՜հ, Աստված իմ, դու ինձ համբերություն տու՛ր, - բարձրաձայն գոչեց նա, - ի՞նչ անեմ, ինչպե՞ս դուրս գամ այս ստորացուցիչ վիճակից: Միգուցե թողնե՞մ աշխատանքս և մեկ ուրիշ տեղ գործ փնտրեմ, բայց չէ՜. ա՜խր այնտեղ էլ կարող է նույն բանը կրկնվել:

Իննից տաս պակաս նա տեղ հասավ և դժկամությամբ մտավ աշխատասենյակ: Արդեն աշխատակիցների մի մասը եկել էր և աշխուժորեն քննարկում էր անցյալ օրվա  իրադարձությունները:

- Տեսա՞ք, Զանազանյանն ի՜նչ գոլ խփեց:

- Հա՜, իհարկե՛, տեսանք:

- Ըստ եղանակի տեսության՝ այսօր շատ շոգ է լինելու:

- Օ՜ֆ, ո՞նց ենք դիմանալու:

- Իմացա՞ք, Կիևյան փողոցի վրա գտնվող կոշիկի խանությում չեխական արտադրության կանացի կոշիկներ են ստացել:

- Իսկապե՞ս:

Պարթևը չմիացավ քննարկումներին, այլ լուռ գնաց, նստեց իր գրասեղանի մոտ: Այդ բաժնում էին աշխատում նաև իր համակուրսեցիներից շատերը՝ Աշոտը, Գագիկը, Վահագնը, Գևորգը, Վահեն, Հասմիկն ու Արևիկը: Նրանք բոլորն էլ մաթեմատիկոսներ էին: Լավ մարդիկ էին, երիտասարդ մասնագետներ՝ խելոք, զարգացած ու հեռանկարով: Բաժինը շատ մեծ էր` բաղկացած մոտ երեսուն հոգուց: Զբաղված էին վիճակագրությամբ՝ մասսայական երևույթների վերլուծությամբ, որը հիմնված է հավանականությունների տեսության մեթոդների վրա, ինչպես նաև հաշվիչ տեխնիկայի համար ալգորիթմներ մշակելով, որոնք կարևոր էին տվյալների մշակման և մտահանգումների ավտոմատացման ժամանակ կիրառելիս: Պարթևը վիճակագրության մասնագետ էր:

Կամաց-կամաց եկան նաև մյուսները: Աշխատանքային օրը սկսվեց և յուրաքանչյուրն անցավ իր պարտականությունների կատարմանը: Ընդմիջման ժամին, ինչպես միշտ, նախկին համակուրսեցիները միասին գնացին նախաճաշելու հարևանությամբ գտնվող սրճարանում: Դեռևս ոչ ոք չէր կատակել կամ հիշատակել Պարթևի ցածր հասակը և, նույնիսկ «Պարթևիկով» չէր դիմել նրան: «Ի՞նչ է եղել սրանց, ինչու՞ են ինձ մոռացել», - գոհունակությամբ մտածեց նա: Հատկապես՝ անտանելի էր Վահագնը. ամենից շատ նա էր սիրում նրա հոգու հետ խաղալ: Միայն աղջկները՝ Հասմիկն ու Արևիկն էին Պարթևի կողմից և գրեթե միշտ պաշտպանում էին նրան. «Ի՞նչ եք ուզում էս խեղճ տղայից, դուք ուրիշ գո՜րծ, բա՜ն չունե՞ք»: 

Մի հանգամանք էլ կար՝ Պարթևն անտարբեր չէր համակրելի, նրբիրան ու սևահեր Արևիկի նկատմամբ դեռ ուսանողական տարիներից, հետևաբար ավելի էր նեղվում այդ հիմար ու անտանելի կատակներից: Նա անընդհատ պատրաստվում էր սիրո խոստովանություն անել, բայց չէր համարձակվում. վախենում էր հնարավոր, նորանոր ստորացումներից ու ծաղրուծանակներից, չնայած դա այնքան էլ հավանական չէր թվում, որովհետև չէր հավատում, որ իր համակուրսեցիները նման պարագաներում այդքան աննրբանկատություն կցուցաբերեին…

Աշխատանային օրը մոտենում էր ավարտին, երբ Վահագնը մոտեցավ նրան և չարաճիճիորեն բացականչեց.

- Պարթևի՜կ, ո՞նց ես:

Պարթևն ամոթից կարմրեց: Հակառակի պես բոլորը նկատեցին դա, և դրանից նա ավելի վատ զգաց իրեն: Արևիկն անմիջապես օգնության հասավ.

- Էլի սկսեցի՞ր: Ձեռք քաշի՛ր: Նորից պարապ ե՞ս:                                   

Արևիկի միջամտությունը ոգեշնչեց Պարթևին, և նա դիմեց Վահագնին.

- Ինչու՞ է քեզ թվում, որ դու ինձանից բարձրահասակ ես:

Վահագնը չկարողացավ զսպել ծիծաղը, մյուսներն էլ չդիմացան և սկսեցին ծիծաղել:

- Հա՜, հա՜, հա՜, - անվերջ քրքջում էին նրանք, - էս ի՜նչ ծիծաղելի բան ասացիր, Պարթևի՛կ: Միթե՞ չի երևում, թե ես ինչքան բարձրահասակ եմ քեզանից, - ծիծաղից արցունքոտված աչքերով  բացականչեց Վահագնը:

- Ո՛չ, չի երևում, դա դեռ պետք է ապացուցել, - լրջորեն պատասխանեց Պարթևը:   

- Ապացուցե՞լ, խելքդ թռցրեցի՞ր, - զարմացած գոչեց Վահագնը, - ես առնվազն 25 սանտիմետրով քեզանից բարձրահասակ եմ, և դա նկատելի է նույնիսկ  առանց չափումներ անելու: 

- Բացի ուղղակի չափումներ անելուց, գնահատականներ տալու համար կան նաև վիճակագրական մեթոդներ, չէ՞ որ ես մաթեմատիկական վիճակագրության մասնագետ եմ, իսկ վիճակագրությունը, ինչպես հայտնի է, շատ լուրջ գիտություն է, եթե չես մոռացել, իհարկե՛, - մի քիչ ծաղրական՝ հանդիմանեց նրան Պարթևը:

- Ո՜նց թե, հիմա էլ դու՞ ես ինձ ձեռք առնում, - ջղայնացավ Վահագնը:

- Ո՛չ, ես, ձեր նման, մարդկանց մեջ թերություններ չեմ փնտրում, որ հետո  ծաղրեմ: Եթե համաձայն չես ինձ հետ, արի՛ գրազ գանք:

- Ինչի՞ վրա, - անմիջապես վրա բերեց Վահագնը: 

- Տարվողը «Պոպլավոկ» հանրահայտ սրճարանի շուրջը գտնվող ջրավազանն է մտնում ու հատելով անցնում այն մեր՝ բոլորի և այնտեղ միշտ ամբոխված մարդկանց առջևով:

- Համաձա՛յն եմ, - ասաց Վահագնը, - բայց մի պայմանով, որ բաժնից բոլոր ցանկացողները, հատկապես մեր համակուրսեցիները ներկա լինեն այդ խայտառակ ու ցնցող տեսարանին:

- Ես էլ եմ ուզում պայման դնել, -  ասաց Պարթևը, - եթե գրազը կրվես, այլևս ինձ ձեռք չառնե՛ս, ու ինձ «Պարթևիկ» չանվանես,  մանավանդ քո անունն էլ չի համապատասխանում քո էությանը:

- Ինչպե՞ս, - զարմացավ Վահագնը:           

- Շատ պարզ, Վահագն անունը, ըստ հայկական դիցաբանության, խորհրդանշում է պատերազմի, քաջության, ինչպես նաև ամպրոպի, կայծակի և արեգակնային Աստծուն: Միթե՞ դու ամպրոպի նման որոտում, կայծակի նման փայլատակում կամ էլ՝ արեգակի նման լուսավորում ես: Միգուցե քեզ փաղաքշական՝ Արևիկով դիմենք, հը՞:

Ներկաները քահ-քահ ծիծաղեցին, անհարմար վիճակի մեջ դնելով Վահագնին:

- Ապրե՛ս, Պարթև, լա՜վ դրա հախից եկար, - խանդավառված բացականչեց Արևիկը, - այսուհետ նրան էլ կարող ենք Արևիկ կոչել, ինչպես ինձ, եթե շարունակի քեզ հետապնդել անվանդ կամ հասակիդ պատճառով:

Հետո նրանք արագ մեկմեկու ձեռք սեղմեցին, իսկ ներկաներից մեկն էլ հապճեպորեն կտրեց նրանց գրազը, ինչպես ընդունված էր:

Քիչ հետո, երբ աշխատանքն ավարտվեց, համակուրսեցիներով ելան փողոց, որպեսզի փորձեն Պարթևի կողմից առաջարկված վիճակագրական մեթոդը: Նրանք խմբովին հարցնում էին պատահական անցորդներին. «Պարթևն է՞ բարձրահասակ, թե՞ Վահագնը»: Հարցվողները նախ ժպտում էին, իսկ հետո պատասխանում, որ իհարկե՛, Պարթևը: Հենց սկզբից խմբի անդամները հասկացան, որ հարցվող մարդիկ կատակով էին վերաբերվում հարցին և, չնայած իրականում ցածրահասակը Պարթևն էր, այլ ոչ թե Վահագնը, նրանք ժպտալով մատնացույց էին անում Պարթևին: Փաստորեն, Պարթևը հաշվի էր առել այդ հանգամանքը և պարզից էլ պարզ էր, որ նա էր հաղթելու: Ոչ ոքի մտքով չէր անցել, որ հարցը կարող է կատակով ընդունվել հարցվողների կողմից, բացի Պարթևից, իհարկե՛:

Պարթևը հաղթեց: Նա կրեց գրազը: Բարձրացավ նաև նրա հեղինակությունն ընկերների մոտ. բոլորն անխտիր ընդունեցին նրա խելացի լինելու փաստը: Այդ պահից սկսած Արևիկը սկսեց մի տեսակ հպարտությամբ նայել Պարթևին: Հայտնի բան է՝ կանայք սիրում են հաղթողներին:

Երբ համակուրսեցիները հասան «Պոպլավոկ», այնտեղ, ինչպես միշտ, մարդաշատ էր: Ամռան տապին մարդիկ այստեղ էին գալիս հանգստանալու` նստելով ջրավազանի շուրջը, ծառերի շվաքում տեղադրված փայտյա, ընդարձակ նստարանների վրա կամ էլ սրճարանում, իսկ ցերեկվա ժամերին էլ փոքրիկներն էին զվարճանում՝ լողանալով, ուրախ աղմուկով չփչփացնելով ջրի մեջ, ինչպես նաև արևահարվելով լողավազանը բոլորող պատերի վրա:

Տեղ հասնելուն պես Վահագնն անմիջապես մտավ ջուրը և սկսեց լրջախոհ քայլել մի ափից դեպի մյուսը: Նրա մարմինը մինչև գոտկատեղը ընկղմված էր ջրի մեջ: Մարդիկ մի պահ քարացան, դադարեց նաև աղմուկը: Ամենքը զարմացած նայում էին նրան, իսկ նա՝ լուռ, գլուխը կախ շարունակում էր առաջ շարժվել: Քիչ անց մարդիկ սթափվեցին, սկսեցին ծիծաղել և ենթադրություններ անել. «Երևի խմած է կամ էլ՝ խելագար», - ասում էին նրանք, սակայն ոչ ոքի մտքով չանցավ, որ նա պարզապես տարվել էր գրազը և ստիպված էր հենց այդպես՝ հագուստներով, փողկապով ու կոշիկներով մտնել ջուրը:

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

15 օգոստոսի, 2017թ.

Անմար սեր

Պարթևն իր մասնագիտությունն ու աշխատանքը շատ էր սիրում, բայց ամեն անգամ աշխատանքի գնալիս մի տհաճ զգացողություն էր ունենում, քանի որ աշխատանքային ընկերները հաճախ նրան ձեռք էին առնում ու մի լավ հոգու հետ խաղում՝ իր ցածր հասակի և, մանավանդ, այդ հասակին անհամապատասխան անվան համար… Նրանք դա միտումնավոր կամ չարությամբ չէին անում, պարզապես զվարճանում էին՝ չզգալով, թե ինչպիսի՜ մեծ ցավ էին պատճառում նրան:

           

«Ա՜խր, ինչո՞ւ էր ինքը ցածրահասակ. քեռիներն ու մորաքույրերը, հորեղբայրներն ու հորաքույրերը՝ բոլորն էլ բարձրահասակ էին, միայն ինքն էր ցածրահասակ…»: Մայրն ասում էր, որ միգուցե ինքը քաշել է մորական պապին, ով այնքան էլ բարձրահասակ չէր: «Էս ի՜նչ զուլում է, որտեղից-որտեղ հենց ե՞ս պիտի քաշեի նրան… Դե՛, արի՜ ու մի հավատա ծագումնաբանության վերաբերյալ այդ նոր գիտությանը՝ գենետիկային: Փաստորեն ես կրում եմ մորական պապիս ցածր հասակին հատուկ գենետիկ կոդը, և միմիայն ես՝ մեր ամբողջ գերդաստանից: Դե՛, արի՜ ու մի ջղայնացիր»:

           

- Օ՜հ, Աստված իմ, դու ինձ համբերություն տու՛ր, - բարձրաձայն գոչեց նա, - ի՞նչ անեմ, ինչպե՞ս դուրս գամ այս ստորացուցիչ վիճակից: Միգուցե թողնե՞մ աշխատանքս և մեկ ուրիշ տեղ գործ փնտրեմ, բայց չէ՜. ա՜խր, այնտեղ էլ կարող է նույն բանը կրկնվել:

           

Իննից տաս պակաս նա տեղ հասավ և դժկամությամբ մտավ աշխատասենյակ: Արդեն աշխատակիցների մի մասը եկել էր և աշխուժորեն քննարկում էր անցյալ օրվա  իրադարձությունները:

           

- Տեսա՞ք, Զանազանյանն ի՜նչ գոլ խփեց:

           

- Հա՜, իհարկե՛, տեսանք:

           

- Ըստ եղանակի տեսության՝ այսօր շատ շոգ է լինելու:

           

- Օ՜ֆ, ո՞նց ենք դիմանալու:

           

- Իմացա՞ք, Կիևյան փողոցի վրա գտնվող կոշիկի խանությում չեխական արտադրության կանացի կոշիկներ են ստացել:

           

- Իսկապե՞ս:

           

Պարթևը չմիացավ քննարկումներին, այլ լուռ գնաց, նստեց իր գրասեղանի մոտ: Այդ բաժնում էին աշխատում նաև իր համակուրսեցիներից շատերը՝ Աշոտը, Գագիկը, Վահագնը, Գևորգը, Վահեն, Հասմիկն ու Արևիկը: Նրանք բոլորն էլ մաթեմատիկոսներ էին: Լավ մարդիկ էին, երիտասարդ մասնագետներ՝ խելոք, զարգացած ու հեռանկարով: Բաժինը շատ մեծ էր` բաղկացած մոտ երեսուն հոգուց: Զբաղված էին վիճակագրությամբ՝ մասսայական երևույթների վերլուծությամբ, որը հիմնված է հավանականությունների տեսության մեթոդների վրա, ինչպես նաև հաշվիչ տեխնիկայի համար ալգորիթմներ մշակելով, որոնք կարևոր էին տվյալների մշակման և մտահանգումների ավտոմատացման ժամանակ կիրառելիս: Պարթևը վիճակագրության մասնագետ էր:

           

Կամաց-կամաց եկան նաև մյուսները: Աշխատանքային օրը սկսվեց, և յուրաքանչյուրն անցավ իր պարտականությունների կատարմանը: Ընդմիջման ժամին, ինչպես միշտ, նախկին համակուրսեցիները միասին գնացին նախաճաշելու հարևանությամբ գտնվող սրճարանում: Դեռևս ոչ ոք չէր կատակել կամ հիշատակել Պարթևի ցածր հասակը և, նույնիսկ «Պարթևիկով» չէր դիմել նրան: «Ի՞նչ է եղել սրանց, ինչու՞ են ինձ մոռացել», - գոհունակությամբ մտածեց նա: Հատկապես՝ անտանելի էր Վահագնը. ամենից շատ նա էր սիրում նրա հոգու հետ խաղալ: Միայն աղջկները՝ Հասմիկն ու Արևիկն էին Պարթևի կողմից և գրեթե միշտ պաշտպանում էին նրան. «Ի՞նչ եք ուզում էս խեղճ տղայից, դուք ուրիշ գո՜րծ, բա՜ն չունե՞ք»: 

           

Մի հանգամանք էլ կար՝ Պարթևն անտարբեր չէր համակրելի, նրբիրան ու սևահեր Արևիկի նկատմամբ դեռ ուսանողական տարիներից, հետևաբար ավելի էր նեղվում այդ հիմար ու անտանելի կատակներից: Նա անընդհատ պատրաստվում էր սիրո խոստովանություն անել, բայց չէր համարձակվում. վախենում էր հնարավոր, նորանոր ստորացումներից ու ծաղրուծանակներից, չնայած դա այնքան էլ հավանական չէր թվում, որովհետև չէր հավատում, որ իր համակուրսեցիները նման պարագաներում այդքան աննրբանկատություն կցուցաբերեին…

           

Աշխատանքային օրը մոտենում էր ավարտին, երբ Վահագնը մոտեցավ նրան և չարաճիճիորեն բացականչեց.

           

- Պարթևի՜կ, ո՞նց ես:

           

Պարթևն ամոթից կարմրեց: Հակառակի պես բոլորը նկատեցին դա, և դրանից նա ավելի վատ զգաց իրեն: Արևիկն անմիջապես օգնության հասավ.

           

- Էլի սկսեցի՞ր: Ձեռք քաշի՛ր: Նորից պարապ ե՞ս:                             

           

Արևիկի միջամտությունը ոգեշնչեց Պարթևին, և նա դիմեց Վահագնին.

           

- Ինչու՞ է քեզ թվում, որ դու ինձանից բարձրահասակ ես:

           

Վահագնը չկարողացավ զսպել ծիծաղը, մյուսներն էլ չդիմացան և սկսեցին ծիծաղել:

           

- Հա՜, հա՜, հա՜, - անվերջ քրքջում էին նրանք, - էս ի՜նչ ծիծաղելի բան ասացիր, Պարթևի՛կ: Միթե՞ չի երևում, թե ես ինչքան բարձրահասակ եմ քեզանից, - ծիծաղից արցունքոտված աչքերով  բացականչեց Վահագնը:

           

- Ո՛չ, չի երևում, դա դեռ պետք է ապացուցել, - լրջորեն պատասխանեց Պարթևը:   

           

- Ապացուցե՞լ, խելքդ թռցրեցի՞ր, - զարմացած գոչեց Վահագնը, - ես առնվազն 25 սանտիմետրով քեզանից բարձրահասակ եմ, և դա նկատելի է նույնիսկ  առանց չափումներ անելու: 

           

- Բացի ուղղակի չափումներ անելուց, գնահատականներ տալու համար կան նաև վիճակագրական մեթոդներ, չէ՞ որ ես մաթեմատիկական վիճակագրության մասնագետ եմ, իսկ վիճակագրությունը, ինչպես հայտնի է, շատ լուրջ գիտություն է, եթե չես մոռացել, իհարկե՛, - մի քիչ ծաղրական՝ հանդիմանեց նրան Պարթևը:

           

- Ո՜նց թե, հիմա էլ դու՞ ես ինձ ձեռք առնում, - ջղայնացավ Վահագնը:

           

- Ո՛չ, ես, ձեր նման, մարդկանց մեջ թերություններ չեմ փնտրում, որ հետո ծաղրեմ: Եթե համաձայն չես ինձ հետ, արի՛ գրազ գանք:

           

- Ինչի՞ վրա, - անմիջապես վրա բերեց Վահագնը: 

           

- Տարվողը հագնված «Պոպլավոկ» հանրահայտ սրճարանի շուրջը գտնվող ջրավազանն է մտնում ու հատելով անցնում այն մեր բոլորի և այնտեղ միշտ ամբոխված մարդկանց առջևով:

           

- Համաձա՛յն եմ, - ասաց Վահագնը, - բայց մի պայմանով, որ բաժնից բոլոր ցանկացողները, հատկապես մեր համակուրսեցիները ներկա լինեն այդ խայտառակ ու ցնցող տեսարանին:

           

- Ես էլ եմ ուզում պայման դնել, -  ասաց Պարթևը, - եթե գրազը կրվես, այլևս ինձ ձեռք չառնե՛ս, ու «Պարթևիկ» չանվանես,  մանավանդ քո անունն էլ չի համապատասխանում  էությանդ:

           

- Ինչպե՞ս, - զարմացավ Վահագնը:   

           

- Շատ պարզ, Վահագն անունը, ըստ հայկական դիցաբանության, խորհրդանշում է պատերազմի, քաջության, ինչպես նաև ամպրոպի, կայծակի և արեգակնային Աստծուն: Միթե՞ դու ամպրոպի նման որոտում, կայծակի նման փայլատակում կամ էլ՝ արեգակի նման լուսավորում ես: Միգուցե քեզ փաղաքշական՝ Արևիկով դիմենք, հը՞:

           

Ներկաները քահ-քահ ծիծաղեցին, անհարմար վիճակի մեջ դնելով Վահագնին:

           

- Ապրե՛ս, Պարթև, լա՜վ դրա հախից եկար, - խանդավառված բացականչեց Արևիկը, - այսուհետ նրան էլ կարող ենք Արևիկ կոչել, ինչպես ինձ, եթե շարունակի քեզ հետապնդել անվանդ կամ հասակիդ պատճառով:          

           

Հետո նրանք արագ մեկմեկու ձեռք սեղմեցին, իսկ ներկաներից մեկն էլ հապճեպորեն կտրեց նրանց գրազը, ինչպես ընդունված էր:

           

Քիչ հետո, երբ աշխատանքն ավարտվեց, համակուրսեցիներով ելան փողոց, որպեսզի փորձեն Պարթևի կողմից առաջարկված վիճակագրական մեթոդը: Նրանք խմբովին հարցնում էին պատահական անցորդներին. «Պարթևն է՞ բարձրահասակ, թե՞ Վահագնը»: Հարցվողները նախ ժպտում էին, իսկ հետո պատասխանում, որ իհարկե՛, Պարթևը: Հենց սկզբից խմբի անդամները հասկացան, որ հարցվող մարդիկ կատակով էին վերաբերվում հարցին և, չնայած իրականում ցածրահասակը Պարթևն էր, այլ ոչ թե Վահագնը, նրանք ժպտալով մատնացույց էին անում Պարթևին: Փաստորեն, Պարթևը հաշվի էր առել այդ հանգամանքը և պարզից էլ պարզ էր, որ նա էր հաղթելու: Ոչ ոքի մտքով չէր անցել, որ հարցը կարող է կատակով ընդունվել հարցվողների կողմից, բացի Պարթևից, իհարկե՛:

           

Պարթևը հաղթեց: Նա կրեց գրազը: Բարձրացավ նաև նրա հեղինակությունն ընկերների մոտ. բոլորն անխտիր ընդունեցին նրա խելացի լինելու փաստը: Այդ պահից սկսած Արևիկը սկսեց մի տեսակ հպարտությամբ նայել Պարթևին: Հայտնի բան է՝ կանայք սիրում են հաղթողներին:

           

Երբ համակուրսեցիները հասան «Պոպլավոկ», այնտեղ, ինչպես միշտ, մարդաշատ էր: Ամռան տապին մարդիկ այստեղ էին գալիս հանգստանալու` նստելով ջրավազանի շուրջը, ծառերի շվաքում տեղադրված փայտյա, ընդարձակ նստարանների վրա կամ էլ սրճարանում, իսկ ցերեկվա ժամերին էլ փոքրիկներն էին զվարճանում՝ լողանալով, ուրախ աղմուկով չփչփացնելով ջրի մեջ, ինչպես նաև արևահարվելով լողավազանը բոլորող պատերի վրա:

           

Տեղ հասնելուն պես Վահագն անմիջապես մտավ ջուրը և սկսեց լրջախոհ քայլել մի ափից դեպի մյուսը: Նրա մարմինը մինչև գոտկատեղը ընկղմված էր ջրի մեջ: Մարդիկ մի պահ քարացան, դադարեց նաև աղմուկը: Ամենքը զարմացած նայում էին նրան, իսկ նա՝ լուռ, գլուխը կախ շարունակում էր առաջ շարժվել: Քիչ անց մարդիկ սթափվեցին, սկսեցին ծիծաղել և ենթադրություններ անել. «Երևի խմած է կամ էլ՝ խելագար», - ասում էին նրանք, սակայն ոչ ոքի մտքով չանցավ, որ նա պարզապես տարվել էր գրազը և ստիպված էր հենց այդպես՝ հագուստներով, փողկապով ու կոշիկներով մտնել ջուրը:

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

15 օգոստոսի, 2017թ.

«Այս հեռախոսով, դու իրավունք չունե՛ս զանգահարելու»

21-րդ դարի սկզբի ամենամեծ հրաշքը դա անկասկած բջջային հեռախոսն է, որը հիմա մատչելի է գրեթե բոլորին, իսկ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, ընդհանրապես այն անվճար տրամադրվում և ամեն ամիս պետության հաշվին վերալիցքավորվում է ցածր եկամուտ ունեցողների, չքավորների և նույնիսկ անտունների համար: Բջջային հեռախոսը սովորական կամ քաղաքային հեռախոսի նման միայն խոսելու համար չէ, այլ նաև՝ հաղորդագրություններ ուղարկելու, կոմունալ վճարումներ, համացանցի միջոցով գնումներ և այլ գործառույթներ կատարելու համար: Այն միաժամանակ, և՛ ժամացույց է, և՛ օրացույց, և՛ միկրոհաշվիչ և՛ քարտեզ, և՛ ուղեցույց, և՛ ֆոտոխցիկ, և՛ տեսախցիկ, և՛ ձայնագրիչ և՛ ծոցատետր, և՛ լրագիր, և՛ տեղեկատու, և՛ գովազդատու, և ռադիո, և՛ հեռուստացույց, և՛ զանազան էլեկտրոնային խաղերի մի ամբողջ աշխարհ և՛ ընդհանրապես՝ ամե՜ն ինչ…

           

Սակայն, երբ տարիներ առաջ «Արմենթել» հեռախոսային ընկերությունը Հայաստանում շահագործման հանձնեց բջջային հեռախոսային կապը, այն մատչելի չդարձավ հասարակության լայն խավերի համար: Չգիտես ինչու, «SIM» քարտերը թողարկվեցին սահմանափակ քանակով, որոնք շուկայում սկսվեցին վերավաճառվել չափազանց բարձր գներով` մոտավորապես 200 դոլարով: Արմեթելը, լինելով միակ բջջային հեռախոսային կապի օպերատորը Հայաստանում, այսինքն՝ մենաշնորհ ունենալով շուկայում, առիթից օգտվելով՝ սահմանել էր նաև չափազանց բարձր սպասարկման վարձեր: Հետագայում դրությունը շտկվեց, որովհետև գները կտրուկ, զգալիորեն իջան հայկական շուկայում հայտնված «Vivacell-MTC» և «Orange Armenia» բջջային հեռախոսային կապի օպերատորների երևան գալով:

           

Իհարկե՛, ո՛չ միայն սովորական մարդիկ, այլև գործարարներն ու զանազան կազմակերպությունների ներկայացուցիչներն էին գիտակցում, թե ինչքա՜ն օգտակար կարող է լինել բջջային հեռախոսային կապը` լայն հնարավորություններ բացելով գործարարության և վարչարարության առջև:

           

Հայ-ամերիկյան «N» համատեղ կազմկերպությունում նույնպես դա քաջ գիտակցում էին: Այն, հատկապես կարևոր էր ամերիկացի աշխատակիցներին ծառայություններ մատուցող բաժնի համար, որի տնօրենն էր Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտ Վարդան Կարապետյանը, իսկ նրա օգնականը՝ Գագիկ Դավթյանը: Բազմաթիվ դիմումներից հետո, վերջապես «Արմենթելը» երկու «SIM» քարտ հատկացրեց «N» կազմակերպությանը: Որոշվեց՝ գնել երկու բջային հեռախոս՝ մեկը կազմակերպության ամերիկացի նախագահի համար, մյուսը՝ Գագիկի, ով բավականին հաճախ, գործերի բերումով, ստիպված էր լինել դրսում: Տնօրեն Վարդան Կարապետյանը հանդիսավորությամբ և անթաքույց նախանձով բջջային հեռախոսը հանձնելով Գագիկին, ասաց.

           

- Ա՛յս հեռախոսով դու իրավունք չունես զանգահարելու քո ազգականներին, ընկերներին և ծանոթներին, հասկացա՞ր:

           

- Այո՛:

           

- Ա՛յս հեռախոսով, ընդհանրապես, իրավունք չունես զանգահարելու ո՛չ մեկին: Այն տուն տանելու իրավունք էլ չունես, այսինքն՝ աշխատանքային օրվա վերջում բջջային հեռախոսը պետք է դնե՛ս չհրկիզվող պահարանի մեջ, որի բանալիներից մեկը քո մոտ է, մյուսը՝ ինձ մոտ, իսկ առավոտյան նորից պետք է վերցնես այնտեղից, հասկացա՞ր:

           

- Հասկացա՛, բայց իհարկե՛, կարո՞ղ եմ աշխատանքի բերումով զանգահարել որևէ մեկին, այդպես չէ՞:

           

- Ո՜չ, չե՛ս կարող: Նորից եմ կրկնում՝ ոչ մեկին:

           

- Այդ դեպքում ինչի՞ս է պետք այն: Ինձ միայն հեռախոսազանգեր ստացող բջջային հեռախոս պետք չէ: Քեզ վերցրու՛, ես դրա կարիքը չունեմ:

           

- Ո՛չ, ղեկավարությունը քեզ է հատկացրել:

           

- Իսկ ի՞նչ է, ղեկավարությունը չի հասկանու՞մ, որ նման անհեթեթ պայմաններ դնելով, հեռախոսը դարձնում է անպետք ու ավելորդ մի իր, -  դժգոհեց Գագիկը, ով հասկանում էր, որ պայմաններ դնողը՝ հենց Վարդանն է` նրա անմիջական պետը:

           

- Դա քո գրծը չէ, արա՛ ինչ քեզ ասում են, - պնդեց Վարդանը, - և հիշի՛ր, ի՜նչ քեզ ասացի:

           

- Ա՜խր, այդ բջջային հեռախոսը ո՛չ թե կօգնի ինձ, այլ ավելորդ hոգս կդառնա, իսկ ես էլ, դու շատ լավ գիտես, բավականին ծանրաբեռնված եմ աշխատանքով:

           

- Հա՛, ծանրաբեռնված ես, բայց դրա համար աշխատավարձ ես ստանում, մի մոռացի՛ր դրա մասին էլ, - չարությամբ հիշեցրեց նրան Վարդանը, ով Գագիկից տարիքով բավականին փոքր էր, չնայած դա չէր խանգարում նրան լինել ամբարտավան ու գոռոզ՝ իրենից ավելի ցածր պաշտոններ ունեցողների հետ և, ընդհակառակը, լինել քաղաքավարի, հլու և հնազանդ՝ իրենից բարձր պաշտոններ զբաղեցնողների հետ: Նա՝ ինքն էլ դեմ չէր լինի՝ ունենալ այդ հեռախոսը, մանավանդ կարող էր պարծենալ իր հասակակիցների մոտ, որ բջջային հեռախոս ունի, բայց ամբողջ օրն աշխատասենյակում էր անցկացնում և զանգահարելու համար պարզապես կարող էր օգտվել քաղաքային հեռախոսից: Չկար որևէ ծանրակշիռ պատճառ՝ հեռախոսն իրենով անելու համար…             

           

- Լա՜վ, այդ դեպքում ի՞նչ օգուտ այդ հեռախոսից, կարո՞ղ ես ինձ բացատրել, - գոչեց Գագիկը:

           

- Այո՛, կարող եմ: Ես հնարավորություն կունենամ քաղաքային հեռախոսով զանգահարելու ու ամեն վայրկյան վերահսկելու քեզ:

           

- Ա՜խր, քեզ շատ լավ հայտնի է, որ ես ստիպված եմ աշխատել նաև արտաժամյա,  հաճախ նաև հանգստյան օրերին, իմիջայլոց, առանց լրացուցիչ վարձատրության, որպեսզի հասցնեմ կատարել բոլոր անհրաժեշտ աշխատանքները, հետևաբար ի՞նչ իմաստ ունի ինձ վերահսկելը, մանավանդ՝ միայնակ եմ աշխատում:

           

- Գագի՛կ, արտաժամյա շխատանքի դիմաց վճարվելու մասին մենք արդեն խոսել ենք, և ես բազմիցս տեղյակ եմ պահել, որ մեր կազմակերպությունը լրացուցիչ միջոցներ չունի քեզ վճարելու…

           

- Չունի՞, թե՞ չի ուզում վճարել, իմ կարծիքով դրանք տարբեր բաներ են, իսկ կազմակերպության տված բջջային հեռախոսը պարզապես զանգ է, այլ ոչ թե հեռախոս, քանի որ, ցավոք սրտի և ի վնաս գործի, միայն զանգի գործառույթն է թույլատրված: Դժբախտաբար, կազմակերպությունը, իր վարվելաոճով, գրեթե ոչնչով չի տարբերվում «նոր հարուստներից»: Լսե՞լ ես, այսպիսի մի անեկդոտ կա նրանց մասին. ««Նոր հարուստներից» մեկի գերեզմանին տապանաքար են դնում, որի էկրանին գրված է լինում. «Բաժանորդը դուրս է սպասարկման ռադիոծածկույթից, զանգահարեք մի փոքր ուշ»»… 

           

- Հա՜, հա՜, հա՜, լավն էր, բայց ասածներս չմոռանաս, - ասաց Վարդանը:

           

Գագիկը մի քանի օր հետը ման ածեց բջջային հեռախոսը, զայրանալով, որ ստիպված է անիմաստ   կերպով կրել այն: Վարդանն աչալուրջ հետևում էր, որ նա ճշգրտորեն կատարի՝ իր իսկ կողմից սահմանված անմիտ պայմանները, այն է՝ չզանգահարել, չխոսել և աշխատանքը վերջանալուն պես՝ հեռախոսը թաքցնել չհրկիզվող պահարանում: Սակայն մի օր էլ՝ իբրև թե մոռացավ և հետը տուն տարավ: Նա նոր էր ճաշել և պատրաստվում էր մեկնվել բազմոցին մի քիչ հանգստանալու համար, երբ Վարդանը զանգահարեց նրան ու նախատեց.

           

- Ա՜խր, քանի անգամ զգուշացրել եմ, որ հեռախոսը տուն չտանես, ինչու՞ ուշադիր չեղար, - զայրացած բղավում էր նա հեռախոսով:

           

-  Մոռացա, հո ուշքս, միտքս մենակ հեռախոսը չի, վաղը կբերեմ:

           

- Ի՜նչ վաղը, դու հասկանու՞մ ես, թե ի՜նչ ես ասում, հեռախոսը հենց հիմա պիտի բերվի, որ դնենք չհրկիզվող պահարանի մեջ, - ասաց Գագիկի անդրդվելի ու գոռոզ պետը:

           

- Ես հիմա չեմ կարող բերել, թող մնա վաղը, - պնդեց Գագիկը, - վաղը, որ բերեմ, կարող ես ստուգել՝ ոչ զանգել եմ, ոչ էլ՝ խոսել, միայն չեմ հասցրել այն թաքցնել չհրկիզվող պահարանում, - նրբորեն ծաղրեց նա:

           

- Լա՛վ, այդ դեպքում վարորդին կուղարկեմ ձեր տուն:

             

Մի կես ժամից վարորդը եկավ և հեռախոսը տարավ: Հաջորդ օրը Վարդանն այլևս չանրադարձավ հեռախոսին՝ ի ուրախություն Գագիկի:

           

Տարիներ անց, երբ Գագիկը մշտական բնակություն էր հաստատել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, նա, հերթական անգամ հայրենիք այցելելիս, մի բջջային հեռախոս բերեց իր նախկին պետին՝ որպես նվեր: Հանդիսավորությամբ հանձնելով այն նրան, ով դեռևս աշխատում էր նույն «N» կազմակերպությունում, խստությամբ ասաց.

           

- Ա՛յս հեռախոսով դու իրավունք չունես զանգահարելու քո ազգականներին, ընկերներին և ծանոթնորին, հասկացա՞ր: Ա՛յս հեռախոսով, ընդհանրապես, իրավունք չունես զանգահարելու ո՛չ մեկին: Այն տուն տանելու իրավունք էլ չունես, այսինքն՝ աշխատանքային օրվա վերջում բջջային հեռախոսը պետք է դնե՛ս չհրկիզվող պահարանի մեջ, այն նույն հեռախոսի կողքին, որ տարիներ առաջ ինձ էիր հանձնել կազմակերպության անունից, հասկացա՞ր: Չմոռանա՛ս, նույնիսկ աշխատանքի բերումով չի կարելի զանգահարել որևէ մեկին, հասկացա՞ր:

           

Երկուսն էլ՝ անկեղծ ծիծաղեցին:

ՄԱՐՏԻՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆ

Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ

25 ապրիլի, 2017թ.