Tuesday, July 7, 2015

Մարմնավաճառները

Գործուղման էի մեկնել Լենինգրադ, այժմյան՝ Սանկտ Պետերբուգ քաղաքը, որը մեծությամբ և շքեղությամբ համարվում էր Խորհրդային Միության երկրորդ քաղաքը՝ Մոսկվայից հետո: Ինչպես բոլորը, ես էլ էի սիրում մեկնել գործուղումների, որովհետև դա ըստ էության մի փոքրիկ արձակուրդ կամ շրջագայություն էր պետության հաշվին: Նույնիսկ հիմա, Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, շատերն են այդ կարծիքին մնացել, թերևս տարբերությունը միայն այն է, որ ավելի մեծ հնարավորություններ են ստեղծվել, հատկապես իշխանավորների համար՝ ավելի շքեղ հյուրանոցներում ապրելու և ավելի շատ արտասահմանյան երկրներ այցելելու առումով:

Ինձ հաջողվեց համար վերցնել «Օկտյաբրսկայա»* հյուրանոցում, որը գտնվում էր հենց քաղաքի կենտրոնում, «Պլոշչադ Ոստանյա»* մետրոյի կայարանի հարևանությամբ:

Որոշել էի գործուղման հետ կապված գործերս վերջացնելուց հետո անպայման այցելել Լենինգրադի տեսարժան վայրերը: Ամենից առաջ ցանկանում էի այցելել Նեվա գետի ափին գտնվող հինգ մասնաշենքերից բաղկացած Էրմիտաժ Պետական Թանգարանային Համալիրը, որը ստեղծվել է ռուս կայսրուհի Եկատերինա II-ի կողմից: Էրմիտաժում են զետեղված մոտ երեք միլիոն համաշխարհային արվեստի ցուցանմուշներ՝ սկսած դեռևս քարե դարից: Ուզում էի այցելել նաև Պետական Ռուսական Թանգարանը, որը հեղափոխությունից առաջ կոչվել է Կայսր Ալեքսանդր III-ի անունով և նույնպես բաղկացած է հինգ մասնաշենքերից՝ Միքայելյան Պալատից, Միքայելյան Ամրոցից, Մարմարյա Պալատից, Ստրոգանովյան Պալատից և Պետրոս I-ի Ամառային Պալատից: Այս թանգարանում են գտնվում ավելի քան չորս հարյուր հազար ռուսական արվեստի ցուցանմուշներ և այնպիսի  ռուս ականավոր նկարիչների գործեր, ինչպիսիք են՝  Կ. Պ. Բրյուլովը, Ի. Ե. Ռեպինը, Վ. Մ. Վասնեցովը, Վ, Սուրիկովը, Վ. Ա. Սերովը և այլոք, և իհարկե, մեր հայրենակից՝ Հ. Կ. Այվազովսկին, որի «Իններորդ Ալիք» նշանավոր յուղաներկ կտավը հենց այստեղ է ցուցադրված: Ցանկություն կար այցելելու նաև Ֆիննական ծովացոցի հարավային ափում գտնվող Պետերհոֆյան Պալատը և Օրիենբաումյան Պալատը, ինչպես նաև Թագավորական Գյուղը և էլի շատ ու շատ տեսարժան վայրեր, եթե ժամանակս հերիքեր: Մի խոսքով ես շատ ընդարձակ և գեղեցիկ պլաններ էի կազմել տեսարժան վայրերով հարուստ Լենինգրադի նման արտակարգ գեղեցիկ քաղաքի հետ ծանոթանալու համար: Նախօրոք պատրաստվելով, հետս վերցրել էի նաև իմ՝ «Zenit TTL» մակնիշի հայելային լուսանկարչական ապարատը, որն այն ժամանակ համարվում էր լավագույն լուսանկարչական ապարատներից մեկը ողջ Խորհրդային Միությունում, ինչպես նաև արտասահամանում, որպեսզի լուսանկարեմ այն ամենն, ինչ-որ տեսնելու ու զմայլվելու էի

Հենց իմ ժամանման առաջին օրը, երեկոյան քաղցած լինելով, որոշեցի իջնել հյուրանոցի առաջին հարկում գտնվող ռեստորանը՝ ճաշելու: Սաստիկ ցուրտ էր, դրսում առատ ձյուն էր տեղում, և ես տաքանալու համար նաև օղի պատվիրեցի: Մատուցողուհին ասաց, որ միայն հարյուր հիսուն միլիլիտր օղի կարող է բերել, քանի որ վերջերս Գորբաչովի կողմից սահմանափակվել էր ալկոհոլի, հատկապես օղու սպասարկումը ողջ Խորհրդային Միության տարածքում:

Ռեստորանը գրեթե դատարկ էր, սակայն շուտով այն միանգամից լցվեց մարդկանցով: Իմ սեղանին մոտեցավ շատ համակրելի, ինձ հասակակից մի երիտասարդ տղա: Նա գործուղման մեջ էր և շատ ուրախացավ իմանալով, որ ես էլ եմ գործուղման եկել: Մենք անմիջապես ծանոթացանք և սկսեցինք մտերմաբար զրուցել: Օլեգն, այդպես էր այդ ռուս տղայի անունը, ասաց ինձ, որ շատ է սիրում գործուղումների մեկնել, քանի որ հնարավորություն կա միաժամանակ մի լավ քեֆ անելու և սիրաբանելու մարմնավաճառ կանանց հետ՝ ինչու՞ նրանց հետ, որովհետև նրանք շատ լավ են տիրապետում սիրո արվեստին: Նկատելով իմ երեսին գծագրված զզվանքի արտահայտությանը՝ հասկացավ, թե ինչ եմ մտածում այդ մասին, ավելացրեց.

- Ախր նրանք պրոֆեսիոնալներ են

Նա շամպայն պատվիրեց և ուզում էր սրտաբացորեն ինձ էլ հյուրասիրել, բայց ես հրաժարվեցի, բացատրելով նրան, որ մրսում եմ և գերադասում եմ օղի խմել:

Քիչ անց Օլեգը մի թռուցիկ գնահատող հայացք գցելով ռեստորանի սեղաններին, մտերմաբար շրջվեց դեպի ինձ և ասաց.

- Այստեղ գտնվող բոլոր կանայք մարմնավաճառներ են:

- Դու չափազանցնում ես, - ասացի ես, - համոզված եմ, որ սխալվում ես: Միգուցե կան նրանց մեջ մարմնավաճառներ, բայց, որ բոլորն են մարմնավաճառ, ես դրան չեմ կարող հավատալ: Դու չես կարող բացառել, որ այս կանանց մի մասը իրենց ամուսինների, ազգականների կամ պարզապես ընկերների հետ եկել են ռեստորան ժամանակ անցկացնելու համար:

- Դու ի՞նչ է, - զարմացած ասաց նա, - չե՞ս տեսել հյուրանոցի հարևանությամբ գտնվող մետրոյի շուրջը պտտվող լպիրշ կանանց. նրանցից ոմանք նույնիսկ մանկական ծծակներ ունեն իրենց բերաններին և տղամարդ տեսնելիս անպատկառորեն չլփացնելով՝ լկտիորեն նայում են ուղիղ նրանց աչքերի մեջ, իսկ պարեկող միլիցիոներները ձևացնում են, թե չեն նկատում, որովհետև կաշառված են:   

Օլեգը նկատելով, որ ես սկսեցի կասկածանքով և ուշադիր մեկ առ մեկ զննել ռեստորանում գտնվող կանանց ու աղջիկներին, խորհրդավոր կերպով ժպտաց և ասաց.

- Արի՛ գրազ գանք: Դու մատնացույց արա՛ որևէ կնոջ, որին բոլորովին չես կասկածում մարմնավաճառության մեջ, իսկ ես իսկույն կհրավիրեմ նրան մեր սեղանի մոտ և կապացուցեմ, որ մարմնավաճառ է:

- Ո՛չ, - ասացի ես, - գրազ գալ չեմ սիրում:

- Ափսո՜ս, իսկ ես շատ եմ սիրում գրազ գալ: Շատ եմ սիրում նաև գրազ գալու մասին հայտնի անեկդոտը, պատմե՞մ:

- Պատմի՛ր:

- Տղան առաջարկում է աղջկան. «Արի գրազ գանք, որ դու չես թողնի ինձ քեզ համբուրել», - «Ինչի՞ վրա», - հարցնում է աղջիկը,  - «Իհարկե, համբույրի», - պատասխանում է հնարամիտ տղան:

- Իսկապես, շատ ծիծաղելի է, բայց միևնույնն է, գրազ գալ չեմ սիրում, - ժպտալով ասացի ես:

- Լավ, արի՛ դա անենք առանց գրազ գալու: Ուշադիր նայիր և ընտրիր մեկին և ես անհապաղ նրան կբերեմ մեր սեղանի մոտ ու կծանոթացնեմ քեզ հետ:

Ես ընտրեցի շատ համակրելի, ինտելեգենտ տեսքով, քառասունին մոտ շիկահեր մի կնոջ: Նա աշխույժ զրուցում էր իր դիմացը նստած, իրենից բավականին երիտասարդ մի աղջկա հետ: Նման էին մայր և աղջկա, որ եկել էին ռեստորան ճաշելու: Ընկերս անմիջապես մոտեցավ նրանց սեղանին, ժպտալով ինչ-որ բան ասաց կնոջ ականջին, և ի զարմանս ինձ, նա, թևանցուկ անելով Օլեգին, ուղևորվեց դեպի մեր սեղանը: Երբ նրանք մոտեցան մեր սեղանին, կինը բարևեց ինձ և նստելով սեղանի շուրջը սկսեց մտերմիկ զրուցել մեզ հետ: Նա իրոք, շատ գեղեցիկ էր և հրապուրիչ: Շատ գայթակղիչ էր նաև նրա ողորկ ու ձյունասպիտակ կուրծքը, որը նա արագ և վարժ շարժումով մի ակնթարթ բացեց մեր առաջ՝ արձակելով շրջազգեստի վերևի երեք կոճակներըՊարզվեց, որ նա մարմնավաճառ է և այնքան էլ թանկ չի վերցնում: Օլեգը ետ տարավ նրան և վերադառնալով դիմեց ինձ.

- Հիմա համոզվեցի՞ր, ասում էի, չէ՞:

Ես մատնացույց արեցին էլի մի քանի մանկահասակ աղջիկների ու կանանց. պարզվեց, որ նրանք բոլորն էլ իրոք, մարմնավաճառներ էին և անխտիր որևէ կերպ, գաղտագողի ցուցադրում կամ շոշափել էին տալիս իրենց կանացի բարեմասնությունները՝ կարծիք կազմելու համար: Օլեգն էլ, օգտվելով ընձեռնված առիթից, ուրախությամբ մի լավ տնտղում էր նրանց իր սիրատոչոր ձեռքերով:

Ես անչափ հիասթափված և զարմացած էի այս տարօրինակ իրադրության մեջ հայտնվելու  պատճառով: Ինչեր ասես, որ չանցան մտքովս. նույնիսկ մտածում էի, որ Օլեգը պայմանավորվում էր նրանց հետ, որպեսզի մի փոքր հոգուս հետ խաղար, բայց նաև հասկանում էի, որ չէին կարող բոլորը համաձայնվել նրա հետ այդ խաղը խաղալու համար: Մնում էր եզրակացնել, որ նա ճիշտ էր, իսկ եթե դա այդպես էր, ուրեմն ընդհանրացնելով, տրամաբանական էր ենթադրել, որ Լենինգրադի կանանց ճնշող մեծամասնւթյունը մարմնավաճառներ էին: Սակայն ես չէի կարող դրան հավատալ, չնայած կասկածները սկսել էին ինձ տանջել: «Եթե իրոք, դա այդպես է, ապա ինչ ահավոր է», - մտածում էի ես:  

Ռեստորանում աշխույժ երաժշտության տակ մարմնավաճառներն ընկած տղամարդկանց գիրկը, կրքոտ քսմսվելով նրանց, պարում էին: Միայն ես չէի պարում: Նրանցից մի քանիսն իսկապես շատ գեղեցիկ էին, ինչպես այն առաջին մարմնավաճառը, որին Օլեգը բերեց մեր սեղանի մոտ: Ի դեպ, Օլեգը միայն նրա՝ Տասիայի  հետ էր պարում՝ ըստ երևույթին շատ էր հավանում:

Հանկարծ ինձ մոտեցավ մի աղջիկ՝ Զինան, որը գեղեցկությամբ չէր զիջում Տասիային և պարի հրավիրեց: Ես նրան մերժեցի, բայց նա, չընդունելով իմ պատճառաբանություններն ու առարկությունները, ձեռքիցս բռնեց և գրեթե ուժով տարավ իր հետ: Պարելու ընթացքում նա հետզհետե սեղմվում էր ինձ իր կլորիկ ազդրերով, միաժամանակ նրբորեն գրկելով իմ պարանոցը իր քնքուշ թևերով: Քանի գնում դժվարանում էր դիմանալ նրա կանացի հմայքներին և ես պարը վերջանալուն պես քաղաքավարի շնորհակալություն հայտնեցի ու շտապեցի դեպի իմ սեղանը:

Նա երկրորդ անգամ եկավ ինձ հրավիրելու և այս անգամ ոչ միայն մարմնով, այլ նաև խոսքերով փորձում էր ինձ խելքահան անել: Զինան կարծում էր, թե ես ուսանող եմ և առաջարկում էր գիշերն իր հետ անցկացնել, նույնիսկ առանց որևէ վարձատրության, խոստանալով բազում վայելքներ: Ես երբեք մարմնավաճառների հետ գործ չէի ունեցել, առավել ևս քնել նրանց հետ, սակայն իմ ամբողջ տղամարդկային էությամբ լիովին պատրաստ լինելով, այլևս չէի կարողանում դիմանալ նրա կրքոտ հպումներին և քնքշորեն ասված խոսքերին: Օլեգը ճիշտ էր. այս կանայք իրոք, պրոֆեսիոնալներ ենՎախենալով, որ վերջիվերջո, Զինան ինձ վերջնականապես կգայթակղի, ես որոշեցի աննկատ հեռանալ, բայց նախկան հեռանալս պետք էր հրաժեշտ տայի Օլեգին: Հարմար պահ գտնելով, ես նրան ասացի.

- Օլե՛գ, ես շատ հոգնած եմ և գնում եմ քնելու: Երևի դու կմնաս, չէ՞:

- Այո՛, - ասաց նա, - ես այս գիշեր Տասիայի հետ եմ անցկացնելու

- Լա՛վ, - ասացի ես, - իսկ դու չես զզվու՞մ կամ գոնե վախենու՞մ, որ կվարակվես որևէ վեներական հիվանդությամբ, չէ՞ որ գիտես, թե նա ինչ զբաղմունքի տեր է:

- Գիտե՛մ, բայց չեմ վախենում, որովհետև գրպանումս միշտ ներարկիչ եմ պահում և հակաբիոտիկներ: Անմիջապես, սեռական ակտից հետո մի մեծ չափաբաժին ինքս ինձ ներարկում եմ և փա՜ռք Աստծո, մինչև հիմա չեմ հիվանդացել, - բացատրեց նա ժպտալով:

- Մի վերջին հարց էլ, Օլե՛գ, դու ո՞նց իմացար, որ այս ռեստորանում գտնվող բոլոր կանայք մարմնավաճառներ են:

- Շատ պարզ, - ասաց նա, - ես այս հյուրանոցում չեմ բնակվում և դրսից եկա, իսկ հանդերձարանում աղջիկները խմբված աշխույժ սակարկում էին հանդերձապահի հետ ռեստորան մուտք գործելու թույլատվություն ստանալու համար: Ահա և ամբողջ գաղտնիքը, իսկ ես կարող եմ գրազ գալ, որ դու երևի եզրակացրեցիր, որ Լենինգրադի կանայք բոլորը մարմնավաճառներ են, - ասաց նա ժպտալով:

- Օլեգ, արի՛ գրազ գանք, որ Լենինգրադի կանայք բոլորը մարմնավաճառներ չեն, - թեթևացած շունչ քաշելով, առաջարկեցի ես

- Կարիք չկա, դու արդեն հաղթեցիր, - ասաց նա, պինդ գրկելով թեթևակի գինովցած, իսկ միգուցե և կրքից ու սիրուց խենթացած գեղեցկուհի Տասիային:


*Гостиница Октябрьская
* Метро Площадь Восстания


Կալիֆորնիա, Գլենդել
7 հուլիսի, 2015թ.

Friday, June 26, 2015

Շրջված նավակի տակ…(բանաստեղծություն)


Նավակի տակ ե՛ս և դու՛,
Նայում էինք մեկ-մեկու,
Զմայլվելով հոգեպես,
Ալեկոծվում ծովի պես…

Նավակի տակ ե՛ս և դու՛,
Գրկում էինք մեկ-մեկու,
Շշնջում էինք հևասպառ,
Բացատրվում հուզավառ…

Նավակի տակ ե՛ս և դու՛,
Համբուրում էինք մեկ-մեկու,
Շոյում էի մազերդ բոցավառ
Իմ ձեռքերով սիրավառ…

Նավակի տակ ե՛ս և դու՛,
Գուրգուրում էինք մեկ-մեկու,
Հպվում էիր ինձ կուրծքդ բաց,
Համբույրներիս ընդառաջ…

Նավակի տակ դու՛ և  ե՛ս,
Թփրտում էիր ձկան պես,
Դիպչում էի քեզ հրավառված,
Համբույրներիդ ընդառաջ…


Գլենդել,Կալիֆորնիա
26 հունիսի, 2015թ.,

Monday, June 1, 2015

Տարեց փայտահատը

1991թ. սեպտեմբերի 21-ին Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը դուրս եկավ Խորհրդային Միության կազմից և հռչակեց իր անկախությունը: Ինչպես, ծագումով փյուռիգացի, առակագիր Եզոպոսն էր ասում. «Ազատության ճանապարհի սկիզբն անհարթ է, նեղ, զառիվեր ու անջուր, տատասկոտ ու վտանգներով լի, իսկ վերջը հարթ է ու հավասար, պտղաբեր պուրակներով ու ջրառատ, որպեսզի բոլոր տառապանքները պսակվեն հանգստությամբ, իսկ ստրուկության ճանապարհի սկիզբը հարթ է ու հավասար, ծաղկապատ, արտաքուստ հաճելի և զվարճալիքներով լի, վերջը՝ նեղ, զառիվայր ու քարքարոտ»

Եվ իրոք, անմիջապես անկախությունից հետո, մենք բոլորս զգացինք, թե ինչ է անկախությունը, և ինչ դժվարություններ և վտանգեր կան մեր առջևում: Դեռևս չէին վերացվել 1988թ. ահավոր, ավերիչ ու մարդակործան երկրաշարժի ողբերգական հետևանքները, սկսվեց դրամի անվերահսկելի արժեզրկումն ու տնտեսության սրընթաց քայքայումն, ինչպես նաև արցախյան հերոսամարտը մեր անարգ թշնամու՝ ադրբեջանցիների հետ, որը փառք աստծո պսակվեց հայերի փառապանծ հաղթանակով:

Առանձնապես անտանելի էր ու դժվար առանց էլեկտրականության և բնական գազի ապրելը: Աղետալի կերպով վատացավ սննդի մատակարարումը, իսկ հացը դարձավ կտրոններով: Հակառակի պես այդ տարիներին բավականին խիստ ձմեռներ էին լինում համարյա ամբողջ Հայաստանում, ինչպես նաև մայրաքաղաքում՝ Երևանում:

Մենք մեր տունը ցուրտ ամիսներին, որոնք սովորաբար Երևանում սկսվում են նոյեմբերի սկզբին և վերջանում ապրիլի վերջին, տաքացնում էինք վառելափայտով: Շատերն էին այդպես վարվում, ավելի ճիշտ նրանք՝ ովքեր հնարավորություն ունեին վառելափայտ գնելու: Ամեն տարի ես գնում էի մոտավորապես հինգ-վեց խորանարդ մետր վառելափայտ, որը կոտրել էի տալիս փայտահատներին: Նրանք մի ամբողջ օր տանջվելով, սկզբում սղոցում էին ծանրաքաշ ծառի գերանները, վերածելով մոտ քառասուն սանտիմետր երկարության կոճղերի, այնուհետև կացնով կոտրատում, իսկ ես ջանասիրաբար ու խնամքով շարում էի դրանք բակում հատկացված հատուկ ծածկի տակ: Սակայն կոճղերի մի մասը, հատկապես շատ ոստոտները, հնարավոր չէր լինում կոտրել և դրանք տարիների ընթացքում մնում, կուտակվում էին մեր բակում:

Եվ ահա, այդ բազմաոստ կոճղերից չորս հինգ տարվա ընթացքում մի քանի խորանարդ մետր վառելափայտ գոյացավ, ըստ որում բավականին մեծ այրման տեսակարար գործակցով՝ շնորհիվ հենց ոստերի, քանի որ նույն քանակի ոստոտ վառելափայտն ավելի խիտ կառուցվածք ունենալով, այրվելիս ավելի շատ ջերմություն է տալիս, քան առանց ոստերի փայտը:

Ես որոշեցի ինքս կոտրել այդ բազմաոստ կոճղերն ամռանը՝ գալիք ձմռան համար: Շուկայից գնեցի երկու հատ երկաթյա սուր սրված սայրեր և փորձեցի դրանց միջոցով ճեղքել կոճղերը, բայց չկարողացա: Փորձեցի նաև փայտյա սեպերի միջոցով, և դարձյալ իմ ջանքերն իզուր անցան: փորձելով բոլոր իմ իմացած հնարքները և հաջողության չհասնելով, որոշեցի փորձառու և ուժեղ փայտահատներ հրավիրել: Միգուցե, նրանք կարողանային ջարդել այդ, իմ կողմից բազմիցս արդեն «չարչարկված», ոստաշատ կոճղերը: Հայտարարությամբ գտա երկու ամրակազմ և համեմետաբար երիտասարդ փայտահատների, որոնք ինձ հավաստիացրեցին, որ կարող են կոտրել, բայց պահանջեցի երկու անգամ ավելի գումար, քան սովորական կոճղերի համար: Ես ճարահատյալ, բայց նաև սիրով համաձայնվեցի, որովհետև անձնական փորձից ելնեով գիտեի էի, թե ինչքան դժվար ու տանջալի գործ էի առաջարկում: Փայտահատներն անմիջապես անցան գործի. մի քանի ժամ շարունակ նրանք տանջվում, բայց չէին կարողանում կոտրել կոճղերը: Վերջապես, նրանք խոստովանեցին, որ անզոր են կոտրելու՝ նշելով նաև, որ առաջին անգամ են այսքան պինդ ոստերի հանդիպում իրենց աշխատանքի ընթացքում ու հեռացան: Ես գտա և հրավիրեցի այս աշխատանքի համար ուրիշ փայտահատների նույնպես, բայց նրանք էլ ի վիճակի չեղան կոտրատելու այդ ժայռի պես ամուր կոճղերը:

Աշնաևը ձմռան համար վառելափայտ գնելիս, վարորդին գանգատվեցի, որ կուտակված ոստոտ կոճղեր ունեմ, տարեցտարի դրանք ավելանում են և չգիտեմ, թե ինչ անեմ: Նա ասաց, որ ինքը հմուտ ու փորձառու մի փայտահատի կբերի, որը բոլորն էլ կկոտրի՝ այն էլ սովորական գնով, այլ ոչ թե կրկնակի: Ես, ճիշտն ասաց, թերահավատությամբ լսեցի նրան, որովհետև այլևս չէի հավատում, որ երբևէ որևէ մեկը կկարողանա կատարել անհնարին թվացող ու դժվարին այդ աշխատանքը…

Խոստացված օրը, առավոտյան ժամը ութին նա եկավ մի տարեց, հաղթանդամ մարդու հետ, որը պետք է կոտրեր այդ բազմաոստ ու չկոտրատվող կոճղերը: Ես մի կողմ տարա վարորդին և անհանգստացած հարցրեցի.

- Այս մարդը քանի՞ տարեկան է:

- Վաթսունինը, - հանգիստ պատասխանեց նա:

- Համոզվա՞ծ ես, որ կկարողանա կոտրել: Ինչքա՜ն երիտասարդ և ամրակազմ փայտահատներ եկան, բայց անզոր եղան կոտրելու, - ասացի ես:

- Լիովին վստահ եմ, որ կկոտրի, - պատասխանեց նա:

- Ի՜նչ եղավ է, - սրտնեղեց փայտահատը, - ես լիքը գործեր ունեմ, հլա երկու տեղ էլ պիտի հասցնեմ գնամ՝ փայտ կոտրելու:  

Ես առանց խանդավառության, նույնիսկ մի փոքր անտարբերությամբ ասացի.

- Լավ, սկսի՛ր: Եթե կարողանաս կոտրել կրկնակի կվճարեմ, ինչպես խոստացել էի մյուսներին:

- Ինձ կրկնակի վճար պետք չի, - ասաց տարեց փայտահատը, - հեսա երկու ժամից կվերջացնեմ, դու միայն ինձ հասանելիք գումարը պատրաստի, - փնփնթաց նա:

Հետո հիմացա, որ կինն անկողնային հիվանդ է, իսկ իրենք ընտանիքով հազիվ էին փրկվել Խորհրդային Միության դավադիր համաձայնությամբ իրականացված Սումգայիթյան վայրագ ջարդերից, որոնք ի կատար էին ածվել՝ որպես պատասխան արցախյան ազատագրական շարժման ելած հայ ժողովուրդի խաղաղ ցույցերին:

Տարեց փայտահատը հանեց վերնաշապիկը և իր կացնով սկսեց այնպես հեշտ ու հանգիստ կոտրատել փայտերը, որ կարծես դրանք բոլորովին էլ ոստոտ չլինեին: Կինս սկուտեղով սուրճ, մրգեր և խմորեղեն բերեց, բայց նա կտրականապես հրաժարվեց հյուրասիրությունից, պատճառաբանելով, որ ժամանակ չունի և պետք է արագ վերջացնի գործը, որպեսզի գնա մյուս գործերի հետևից:

Եվ իրոք, քանի որ շտապում էր, նա այդ ընթացքում ոչ մի անգամ չհանգստացավ: Տարեց փայտահատը կատարալապես տիրապետում էր իր գործին և ուժն էլ ավելին էր, քան նրանից առաջ եկած, իրենից բավականին երիտասարդ փայտահատներինը:

Նա, ինչպես խոստացել էր, ընդամենը երկու ժամում ամբողջ ցախը մանր կոտրատեց իր կացնով, փողը վերցրեց և շտապեց հերթական պատվիրատուի մոտ:

Կալիֆորնիա, Գլենդել
29 մայիսի, 2015թ.

Saturday, May 23, 2015

Արտակարգ հիշողություն

Ինչպես հայտնի է` մարդն աշխարհը կամ շրջակա միջավայրն ընկալում է իր հինգ զգայարանների՝ տեսողության, լսողության, հոտառության, շոշափման և համի միջոցով: Հենց զգայարանների միջոցով է մարդը կուտակում, պահպանում ընկալված տեղեկատվությունն իր հիշողության մեջ, իսկ անհրաժեշտության դեպքում կարողանում է այս կամ այն չափով վերարտադրել այն: Մարդիկ ունեն լավ կամ վատ հիշողություն, իսկ որոշ մարդիկ էլ օժտված են արտակարգ, ֆենոմենալ հիշողությամբ: Ըստ երևույթին նրանց զգայարաններն ավելի արդյունավետ են գործում, քան սովորական մարդկանցը, օրինակ՝ նրանց աչքերը ոչ միայն տեսնում, այլ նաև զննում, գնահատում են: Այդպիսի մարդիկ կարողանում են շատ արագ ընկալել  տեղեկատվությունը և նույնքան արագ էլ վերարտադրել: Օրինակ՝ լրագրող Սողոմոն Շերեշեվսկին ընդունակ էր գրաֆիկական ճշտությամբ հիշելու իր կյանքի ամեն մի րոպեն, հունգարացի մաթեմատիկոս Ջոն վոն Նյումանը ճշտությամբ վերարտադրում էր նույնիսկ տասնամյակներ առաջ կարդացած գրքերի բոլոր էջերի բովանդակությունները, հնդիկ փիլիսոփա Սուամի Վիվեկանանդան ի վիճակի էր հիշողության մեջ պահելու հանրագիտարանի տասը հատորները, իսկ հայազգի Սամվել Ղարիբյանն իր արտակարգ հիշողության շնորհիվ կրկնակի ռեկորդակիր էր դարձել Գինեսի գրքում:   

Սակայն միշտ չէ, որ արտակարագ հիշողություն ունեցող մարդն արժանավույնս է օգտագործում ի վերուստ իրեն տրված այդ շնորքը: Ահա, թե ինչ պատմեց Կալիֆորնիայի Գլենդել քաղաքի Համայնքային քոլեջի փիլիսոփայության դասախոս, ազգությամբ հնդիկ մի կին՝ դոկտոր Լ. Գուպտան.

«Ես երկար ժամանակ դասավանդել եմ Գլենդել քաղաքի հարևանությամբ գտնվող Փասադինա քաղաքի համալսարանում: Շատ ուսանողներ եմ ունեցել, բայց նրանցից մեկն առանձնակի տպավորություն է թողել ինձ վրա: Ինչպես գիտեք փիլիսոփայությունը դժվարամարս, դժվար ըմբռնելի առարկա է: Այն հասկանալու համար պահանջվում է ունենալ տրամաբանություն, վերլուծելու, դատողություններ անելու, փաստարկներ կամ հակափաստարկներ բերելու ընդունակություն և աշխատասիրություն, քանի որ շատ են սահմանումները, իմացաբանական վերլուծությունները և տեսություններն այս կամ այն երևույթի վերաբերյալ:

Յուրաքանչյուր կիսամյակի ընթացքում ուսանողները պարտավոր են գրավոր հանձնել մի քանի միջանկյալ քննություններ ակնարկներին հատուկ ձևաչափով: Ինչպես գիտեք, ակնարկը պետք է ունենա ներածական մաս, մի քանի կամ ավելի պարբերություններից բաղկացած բովանդակային քննարկումների մաս և վերջաբան կամ եզրակացություն: Ուսանողների շարադրած ակնարկները ես մանրակրկիտ կերպով ստուգում եմ, հենց գրավորի վրա ուղղումներ, լրացումներ, հարցադրումներ անելով, և գնահատում պահանջված չափորոշիչներին համապատասխան: Այնուհետև վերադարձնում եմ, որպեսզի ուսանողները կարողանան տեսնել իրենց սխալները, ինչպես նաև հետագայում խուսափեն նման սխալներ կատարելուց: Առարկան դժվար լինելու պատճառով, շատ քչերն են կարողանում առավելագույն միավորներ հավաքել, բայց կար մեկը, որ մշտապես հիացնում էր ինձ ու զարմացնում քննարկվող նյութի հանգամանալից քննարկմամբ, փաստերի ու փիլիսոփայության պատմության վերաբերյալ ունեցած իր իրազեկությամբ: Նա կարողանում էր ճշգրիտ ներկայացնել բոլոր տեղանունները, անվանի փիլիսոփաների անունները և նրանց աշխատությունների անունները, ինչպես նաև գեղեցիկ շարադրել առանց անգամ տառասխալներ, կետադրական և քերականական սխալներ անելու: Ես հիացած էի այդ ուսանողով, որովհետև երբեք այդքան ընդունակ և այդքան բարձր առաջադիմությամբ ուսանող դեռ չէի ունեցել իմ ամբողջ դասավանդման պրակտիկայի ընթացքում:  Բնականաբար ես միշտ նրան գնահատում էի առավելագույն միավորներով և չէի զլանում նրա գրավոր աշխատանքի վերջում հիացմունքի ու դրվատանքի խոսքերով երախտագիտությունս հայտնել իր գերազանց, նույնիսկ արտակարգ առաջադիմության համար: Ես շատ խանդավառված և ոգևորված էի այդ ուսանողով և չէի կարողանում հիացմունքս թաքցնել ոչ միայն իրենից, այլ նաև իմ բազմաթիվ ուսանողներից, մտերիմներից, ընկերներից ու կոլեգաներից:

Սակայն, մի օր նրա հերթական, միջանկյալ քննության գրավոր աշխատանքը ստուգելիս, ինձ թվաց, որ այդ աշխատանքը ես ինչ որ տեղ արդեն կարդացել եմ: Դուք գիտեք, թե ինչքան խիստ են կանոններն ամերիկյան ուսումնական հաստատություններում դասախոսին խաբելու, մոլորեցնելու առումով: Եթե ուսանողը որևէ ձևով խաբելով գնահատական է ստանում կամ ավելի ճիշտ կորզում, ապա նա կարող է նույնիսկ հեռացվել ուսումնական հաստատությունից և որպես հետևանք բարդություններ ունենալ իր ամբողջ կյանքի ընթացում, թե ուրիշ ուսումնական հաստատությունում սովորելիս, և թե աշխատանքի ընդունվելիս: Ասվածը վերաբերվում է նաև գրագողությանը: Եթե ուսանողն օգտվի որևէ տեղեկատվական աղբյուրից առանց նշելու այն, ապա կհամարվի գրագող և կպատժվի: Այսինքն, եթե գրավոր աշխատանքի մեջ մեջբերում է արված որևէ հեղինակից, ապա մեջբերումն անպայման, պարտադիր պետք է չակերտների մեջ առնվի և իհարկե, հիշատակվի հեղինակի անունը:

Ես մտածեցի, միթե՞ իմ ամենալավ ուսանողն անամոթաբար խաբում է ինձ: Անմիջապես բացեցի փիլիսոփայության դասագիրքը, գտա քննական նյութին վերաբերվող մասը և համեմատելով շատ շուտ հասկացա, որ ուսանողն ինձ խաբել է, քանի որ բառ առ բառ, անգամ տառ առ տառ նրա աշխատանքն արտագրված էր: Չեմ թաքցնի Ձեզանից, շատ զայրացած էի ու վիրավորված: Անմիջապես, էլեկտրոնային փոստով պայմանավորվեցի նրա հետ հանդիպել:

Ժամադրությունը նշանակված էր իմ գրասենյակում: Նա եկավ պայմանվորված օրը, ճիշտ ժամանակին: Ես նրան հանդիմանեցի ինձ խաբելու համար, չթաքցնելով անգամ զայրութս: Նա համբերությամբ լսեց ինձ և ասաց.

- Ես Ձեզ շատ եմ հարգում և երբեք Ձեզ չեմ խաբել:

Նրա լկտի պատասխանը ինձ էլ ավելի զայրացրեց: Ես ձայնս բարձացնելով, ասացի.

- Սեփական աչքերիս հավատամ, թե ասածներիդ: Վերցրու՛ գիրքը և ինքդ համեմատի՛ր: Գրքի տեքստը և քո ներկայացրած աշխատանքն ամենայն մանրամասնություններով համընկնում են: Դու հանձնել ես գրքի տեքստի ճշգրիտ պատճենը, միայն մի տարբերությամբ, որ դու այն ներկայացրել ես քո ձեռագրով, - զայրացած գոչեցի ես:

- Ես չեմ արտագրել, ես հիշողությամբ եմ գրել, - հանգիստ ասաց նա:

- Ի՜նչ, ասացի ես, - ուզում ես ասել, որ արտակարգ հիշողություն ունե՞ս, - բացականչեցի ես:

- Այո՛, - վստահաբար ասաց նա, - կարող եք հենց հիմա ստուգե՛լ և համոզվե՛լ, - առաջարկեց նա նույն հանգստությամբ:

Պարզվեց, որ նա իրոք չէր խաբում. ցանկացած հարցի պատասխանը նա ներկայացնում էր ճիշտ այնպես ինչպես գրքում է գրված՝ ոչ ավել ոչ պակաս: Համոզվեցի, որ նա չի արտագրել, բայց  մեկ ուրիշ խնդիր առաջացավ. ես չէի կարող նրան պատժել ինձ խաբելու համար, բայց նաև հասկանում էի, որ իմ լավագույն ուսանողը պարզապես պատճենահանող մեքենա էր և  հեշտությամբ կարող էր պատճենել բոլոր հարցերին տրվող պատասխանները դասագրքից: Ես լարված մտածում էի ելք գտնելու մասին, բայց չէի գտնում…
           
Երկար մտածելուց հետո, վերջապես գտա ելքը. ես նրան մեղադրեցի գրագողության մեջ՝ ասելով.

- Դու՛, քո աշխատանքում նույնությամբ մեջբերուոմ էիր արել դասագրքից, առանց այն չակերտների մեջ վերցնելու, ինչպես դա պահանջվում է: Բացի դրանից, չես հիշատակել հեղինակին, իսկ դա գրագողություն է: Դու ինքդ գիտես, որ գրագողությունը նույնքան խստորեն է դատապարտվում ու պատժվում, որքան արտագրելու միջոցով գնահատական ստանալը: Սակայն, եթե դու նույնիսկ դասագրքից վերցրած մեջբերումն առնեիր չակերտների մեջ և հիշատակեիր հեղինակի անունը, ապա միայն այդքանը բավարար չէր կարող համարվել: Բացի հղում կատարելուց դու պարտավոր էիր շարադրել նաև քո մտքերը, որը դու չես արել մինչև այժմ հանձնած քո ոչ մի աշխատանքում: Ուստի, բոլոր հիմքերը և ապացույցները կան չեղյալ հայտարարելու քո բոլոր միջանկայալ քնություներից ստացած բարձր գնահատականները: » 



Կալիֆորնիա, Գլենդել
23 մայիսի, 2015թ.

Wednesday, May 13, 2015

«Առավոտ» օրաթերթի «Գրական Առավոտ» բաժնում լույս է տեսել Մարտին Շիրինյանի «Դաժան վրեժ» նոր պատմվածքը

Հայաստանում լույս տեսնող «Առավոտ» օրաթերթի «Գրական Առավոտ»  բաժնում (գլխավոր էջի «Այլ» վերնագրի տակ ամենաներքևում)  լույս է տեսել Մարտին Շիրինյանի «Դաժան վրեժ» նոր պատմվածքը՝ http://www.aravot.am/2015/05/13/571155/

 Այն հրատարակվել է նաև Մարտին Շիրինյանի Գրական Փորձարարական Լաբորատորիայի բլոգում՝


Կալիֆորնիա, Գլենդեյլ
13 մայիսի, 2015թ.

Դրամաշորթը

- Ախպե՛րս, լավ ե՞ս, Նելլին, երեխաները ո՞նց են: - Կարո՛, դու ե՞ս, ալո՜, ալո՜… - Հա՛, ես եմ, բա էլ ո՞վ պիտի լինի, լավ է` ճանաչեցի՛ր,...